شرح مثنوى - شهيدى، سید جعفر - الصفحة ٣٣ - مناجات و پناه جستن به حق از فتنه اختيار و از فتنه اسباب اختيار كه سماوات و ارضين از اختيار و از اسباب اختيار شكوهيدند و ترسيدند،

مولع: آزمند.

مهبط: فرود آمدنگاه. جاى فرود آمدن.

امم ماضيه: مردم گذشته.

(توجيه زيان اختيار است كه آسمان و زمين از آن ترسيدند و اينكه اختيار، طاغيان را به سركشى وا مى دارد فرعون بر اثر اختيار و قدرت خود را خدا خواند.) جزر و مد: كنايت از هست شدن. به قالب جسم درآمدن و اين يا آن را خواستن. مختار بودن.

ساكن بودن بحر: روح تا در عالم امر بود، گرفتارى نداشت و او را ميلى و اختيارى نبود، چون به عالم خلق رسيد و در بدن آرميد و گرفتار شهوت گرديد، دودلى در او راه يافت.

ابتلا: آزمايش.

ذكور چون اناث: قدرتمندان در آزمايش تو ناتوان اند. (مردان در آن آزمايش چون زنان مى مانند.) مذهبى: (ياء آن ياء وحدت است) يك راه. راه رسيدن به تو. (مرا از اختيار برهان.) پالان شكل: وجه شبه، اين سو و آن سو افتادن است از سنگينى بار و در نتيجه پشت باركش زخم شدن.

حمل ناهموار: بار سنگين (اختيار).

اصحاب كهف: نگاه كنيد به: ذيل بيت ٣٧/ ٢.

ايقاظ: بيداران. گرفته از قرآن كريم است درباره اصحاب كهف: و تحسبهم أيقاظا و هم رقود (كهف، ١٨) بر يمين يا بر يسار: اشارت است به قرآن كريم: و نقلبهم ذات اليمين و ذات الشمال‌: آنان را گاه به راست گاه به چپ بر مى گردانيم. (كهف، ١٨)