«مهین» اند، «همّاز» اند، «مشّاء بنمیم» اند و ... بعد ریشه این فساد اخلاقی اینها را بیان کرد و فرمود: اینها از چه چیز در این منجلابها افتادهاند؟ از این که خود را صاحب مال و ثروت و صاحب فرزندان و عشیره میبینند. گفتیم که درواقع مقصود این است که این دارم دارمهاست که انسان را به این منجلابها میاندازد، اینکه خدا به انسان نعمتی بدهد و به جای آنکه آن نعمتها برای او همان شکل و ماهیت نعمت را داشته باشد که خود بهخود شکر انگیز است و موجب میشود که مراقب باشد چگونه با این نعمتها رفتار کند که رضای خدای منعم در آنهاست، برعکس همه چیز را فراموش میکند، از خدا غافل میشود، فقط خودش را میبیند: این منم که این را دارم، این منم که چنین. همین منم منمها، و دارم دارمها انسان را به اینجاها میکشاند. اینها مربوط به آیاتی بود که در جلسه پیش تفسیر شد.

به همان مناسبت قرآن کریم داستانی را به طور اشاره ذکر میکند، میفرماید:

«انّا بَلَوْناهُمْ کما بَلَوْنا أصْحابَ الْجَنَّةِ» ما اینها را (یعنی همین اشخاصی که از این صفات رذیله سر درآوردند) مورد ابتلا و آزمایش قرار دادیم، یعنی با دادن مال و ثروت و با این مال و ثروتها اینها را در آزمایشگاه بزرگ خودمان قرار دادیم آنچنان که آن باغداران را (قرآن اسمی نمیبرد، همینقدر اشاره میکند) در این آزمایشگاه قرار دادیم.

مکرر این مطلب را گفتهایم که آزمایش الهی معلوم است که به این شکل نیست که در روز خاصی عدهای را دعوت کنند، کاری به آنها بدهند و بگویند ما میخواهیم شما را آزمایش کنیم، ببینیم چه کسی از آزمایش خوب بیرون میآید. اساساً تمام دنیا آزمایشگاه است و تمام جریانهای خوب و بدی که برای انسان قدم به قدم پیش میآید آزمایش است؛ یعنی انسان در هر قدمی که برمیدارد همان قدمش یک نوع آزمایش است، در واقع برای این است که نوع عکسالعملی که او در مقابل این آزمایش نشان میدهد مشخص شود، حال میخواهد آنچه در سر راه انسان قرار میگیرد نعمت باشد یا بلا و مصیبت. نعمت همان مقدار برای انسان مایه آزمایش است که بلا و نقمت.

میخواهد بفرماید: ما اینها را آنچنان مورد آزمایش قرار دادیم که آن باغداران معهود را مورد آزمایش قرار دادیم؛ یعنی همچنان که آنها را با نعمت مورد آزمایش قرار دادیم، اینها را نیز چنین کردیم، عاقبتِ اینها هم درست مثل عاقبت آنهاست.