البته همه را نمیگویم، ابوذرها و مقدادها و عمارها هم بودند، صدها افرادی بودند که در این آزمایش ثانوی هم خوب از آب درآمدند ولی اگر هزارها خوب از آب درآمدند دهها هزار بد از آب درآمدند. ولهذا مطلب به همین جا خاتمه پیدا نمیکند که: وَ الَّوِ اسْتَقاموا عَلَی الطَّریقَةِ لَاسْقَیناهُمْ ماءً غَدَقاً. استقامت پشت سر استقامت، ریزش رحمت، باب برکات به روی شما باز میشود؛ آیا دیگر تمام شد؟

نه، تمام شدن ندارد؛ هر مرحلهای برای خودش آزمایشی دارد. لذا میفرماید: لِنَفْتِنَهُمْ فیهِ (تازه آزمایش دوم شروع میشود) برای اینکه شما را به این وسیله بار دیگر در مرحله آزمایش در بیاوریم. انسان تا در دنیا هست باید خود را در حال آزمایش ببیند. این آزمایش مثل آزمایش خون نیست که انسان بگوید رفتم نزد طبیب، آزمایش خون داد و رفتم گرفتم و دیگر تمام شد تا مدتی بعد. دائماً و هر روز انسان در مرحله آزمایش است.

ببینید این چه نکته عالیی است که در قرآن مسطور است! همان نکتهای است که حالا عدهای به صورتهای دیگری طرح میکنند. بشر وقتی که یک چیزی را ندارد و با مشکلاتی مواجه است و سعی میکند به هدف خودش- هرچه میخواهد باشد- برسد، خیلی خوب عمل میکند؛ همینقدر که به آنچه که میخواسته میرسد، فساد و تباهی شروع میشود. اگر مقصد دیگری را جلو پایش گذاشتید که بخواهد از اینجا هم عبور کند ممکن است او را سالم نگه دارید؛ اما اگر آخرین مقصدش همین باشد که رسیده، اینجاست که تباهی و فساد پشت سرش میآید.

کمونیستها ابتدا فکر میکردند ریشه تمام فسادها در بشر مالکیت است؛ مالکیت که به وجود آمد انانیت و منیت را آورد، مالکیت که از بین برود اصلًا بشر «من» اش تبدیل به «ما» میشود. وقتی «من» تبدیل به «ما» شد دیگر اصلًا موجبی برای فاسد شدن و خراب شدن وجود ندارد. در عمل دیدند قضیه این جور نیست.

این است که تز جدید انقلاب دائم فرهنگی و غیرفرهنگی را پیش آوردند که باید کاری کرد که بشر دائماً در حال انقلاب باشد یعنی دائماً در حال جستجو کردن و به دست آوردن یک چیز باشد.

ولی در دنیای مادی نمیشود این را تأمین کرد. آنچه که میشود به صورت یک