مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٧٨٤ - یک اشتباه

الْقُرْ انَ [١]. اینجا ما باید بحثی راجع به جن تا آن حدود که از قرآن مجید استنباط میشود بکنیم. در ذیل سوره احقاف، ما بحثی در این باره کردیم، اکنون آنچه آنجا گفتهایم با یک مقدار مطالب اضافه عرض میکنیم.

کلمه « جن »

کلمه جن چه لغتی است؟ خود لغتِ جن به معنی شیءِ مستور است، یعنی شیء نامرئی و پوشیده شده و غیرقابل رؤیت. جنین را که جنین میگویند به اعتبار این است که در شکم پنهان است و دیده نمیشود و محسوس نیست. باغ را که عرب «جنّت» میگوید به اعتبار کثرت درختهاست به طوری که این درختها فضا را میپوشاند؛ از آن جهت که درخت زیاد است و فضا را میپوشاند و فضایی که در اینجا وجود دارد دیده نمیشود، عرب به باغ جنّت میگوید. به سپر که در جنگها به کار برده میشود «جُنّه» میگویند، چون وسیلهای است که جنگجو خودش را در ورای آن مخفی میکند، آن را وسیله قرار میدهد، در جلو خودش قرار میدهد و خود را در پشت آن مخفی میکند، یعنی وسیله مخفی شدن.

قرآن موجوداتی را ذکر کرده است که از انسان مخفی هستند و آنها را «جن» نامیده است ولی در عین حال اینچنین نیست که هر موجود نامرئی و نامحسوسی از نظر قرآن جن نامیده بشود، برای اینکه ملائکه هم نامرئی و نامحسوسند ولی در عین حال قرآن به آنها کلمه «جن» را اطلاق نمیکند، کلمه «مَلَک» را اطلاق میکند؛ خصوصیتش را عرض میکنم.

یک اشتباه

در ذیل تفسیر سوره احقاف عرض کردیم که ما در اثر یک اشتباه- که ریشه آن افکاری است که در ایران قبل از اسلام وجود داشته است- معمولًا جن و ملک را در ردیف یکدیگر قرار میدهیم، کأ نّه دو تیپ نزدیک به یکدیگر هستند. در شعر محتشم هم هست: «جن و ملک بر آدمیان نوحه میکنند» یا در تعبیرات دیگر فارسی، شعرها و غیر آن، میگوییم دیو و ملک، یعنی به جای کلمه «جن» کلمه