را دارد، اندکی صوت را برمیگرداند. این حالت برگشتن صوت را که انسان کلمهای میگوید بعد این کلمه به سوی خودش برمیگردد، در زبان عربی رجعالصوت یا صَدا میگویند. این که الآن ما میگوییم فلان کس را صدا کن، غلط است، باید بگوییم فلان کس را ندا کن. ولی در فارسی میگوییم صدا کن. خواندنِ کسی صدا نیست. اگر ما بخوانیم بعد فضا- چنان که در حمام یا در کوه چنین است- آن را برگرداند او صدا میکند؛ ما ندا میکنیم او صدا میکند. در فارسی اگر ما نداها را صدا میگوییم غلط است. این حالت برگشتن را صَدا، رجعالصوت و عکسالعمل میگویند.

از نظر قرآن همه چیز در عالم حالت برگشت دارد، عکسالعمل دارد، حتی بالاتر از عکسالعمل. اگر تعبیر به عکسالعمل میکنیم چون تعبیری بالاتر از این نداریم.

حال چقدر فرق است میان اینکه انسان کاری را بکند و خیال کند این کار همین جور که رفت، دیگر دارد میرود و مرتب از او دور میشود؛ و اینکه فکرش این باشد که این کار که الآن از من دور میشود بعد برمیگردد؛ همان حالتِ موجود در کوه، گرچه آن به سرعت برمیگردد. شما دیدهاید زیر گنبد مسجد شاه اصفهان را به گونهای درست کردهاند که رجعالصوتش مکرر است یعنی اگر انسان یک کلمه در زیر گنبد بگوید- من خودم امتحان کردهام- بیش از یک بار و تا شش هفت بار تکرار میکند ولی هرچه که تکرار میکند ضعیفتر میشود. مثلًا اگر بگویید: علی، فوراً میگوید: علی علی ... هرچه انسان بگوید همان را به او پس میدهد؛ بگویی احمق، میگوید: احمق احمق ... هرچه بگویی همان را به خودت تحویل میدهد.

تصدیق به روز جزا یعنی تصدیقِ به بازگشت اعمال، تصدیقِ به اینکه هرکار که میکنیم خیال میکنیم که کار از ما دور میشود و ما همینقدر یک کاری کردیم یک حرفی زدیم یک عملی انجام دادیم بعد جدا شدیم دور شدیم و آن عمل دائماً از ما فاصله میگیرد؛ ولی اینطور نیست، بعد بازگشت دارد، چه عمل خوب و چه عمل بد. فَمَنْ یعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَیراً یرَهُ. وَ مَنْ یعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرّاً یرَهُ [١] هرکسی کوچکترین عمل خیری بکند آن را خواهد دید، روزی به آن خواهد رسید و هرکسی که

[١]. زلزله/ ٧ و ٨.