روش عیناً یک روش است ولی شک ندارد که پیغمبر چنین عمل کرد، باید هم عمل کند. سیزده سال دعوت کرد، بعد از سیزده سال اجازه [دفاع داد،] گفت: اذِنَ لِلَّذینَ یقاتَلونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِموا [١]، آنهم تا از ناحیه دشمن شروع نشد اجازه دفاع نداد. اگر پیغمبر از روز اول شروع [به جهاد] میکرد، آنوقت شما بیشتر اعتراض میکردید که آخر یک مدتی مردم را دعوت کن، اگر زیر بار نرفتند و تکبر و عناد ورزیدند آنوقت [جهاد کن،] نه از روز اول. در مدینه هم پیغمبر همان چهره یک انسان کامل و جامع [را داشت؛] یعنی قرآن، هم تکیه دارد روی کتاب و دعوت، و هم روی عدالت، و هم [میگوید] در آنجا که کتاب و دعوت، عدالت را برقرار نمیکند باید دست به شمشیر برد (وَ انْزَلْنَا الْحَدیدَ فیهِ بَأْسٌ شَدیدٌ وَ مَنافِعُ لِلنّاسِ) [٢]. حال یکی از آن ادلّه را عرض میکنم.

اگر کسی در آیات مکی دقت کند (اینها اعجاز قرآن است که قرآن چگونه همیشه پیشاپیش طوری حرف میزند که جواب این حرفها داده شود) میفهمد که یک آینده دست به سوی قدرت و شمشیر بردن وجود دارد؛ یعنی اینطور نیست که پیغمبر در مکه یک راه را میرفت، بعد به مدینه آمد، راهش را عوض کرد؛ نشان میدهد همان راهی را که در مدینه رفت در مکه بیان میکند. یکی همین جاست. در مکه میگوید:«سَنَسِمُهُ عَلَی الْخُرْطومِ» اینها چارهای ندارند جز اینکه باید این دماغهای مانند خرطوم اینها به خاک مالیده شود. در سوره طور هم- که آن نیز مکی است- آیاتی است که چنین اشاراتی در آن هست. از همه صریحتر سوره مبارکه والعادیات است؛ آن خیلی عجیب است. سوره والعادیات از سورههای کوچک مکی است و آهنگ مکی هم دارد، چون سورههای مکی همه با آیات کوتاه و حماسی است. مسلّم در همان زمان که این سوره در مکه نازل شده بسیاری از مسلمین بودهاند که میدانستهاند رو به چه جهتی دارند میروند و شاید از کفار قریش هم فهمیدند. قرآن میگوید:

وَ الْعادِیاتِ ضَبْحاً. فَالْمورِیاتِ قَدْحاً. فَالْمُغیراتِ صُبْحاً. فَأَثَرْنَ بِهِ نَقْعاً.

[١]

. حج/ ٣٩.

[٢]. حدید/ ٢٥.