مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٩٣ - عیب گیری و طعن زنی

روایات زیادی داریم که قسم راست هم جز در مواقع ضرورت نباید به کار رود.

سوگند خوردن زیاد، نشانه حقارت

حال اینجا قرآن چگونه تعبیر میکند؟ اگر انسان خودش یک شخصیت اخلاقی داشته باشد، خودش پیش خودش یک وزن اخلاقی داشته باشد، اگر خودش به سخن خودش اعتماد داشته باشد و اگر دیگران به سخن او اعتماد داشته باشند، احتیاجی به قسم نیست. ولی آدمهای حقیر و پست و کموزن، هستند که پُر سوگند میخورند.

لهذا بعد از کلمه «حلّاف» یعنی پرسوگندخور، کلمه «مهین» را آورده است، چون ایندو با همدیگر تلازم دارند. تا انسان مهین یعنی پست [نباشد زیاد قسم نمیخورد.] (مَهین عربی غیر از مِهین فارسی است، اشتباه نشود. یک مِه و مِهین در فارسی داریم- در مقابل که- یعنی برتر و عالی؛ یک مَهین در عربی داریم که «ن» جزو کلمه است، یعنی پست و حقیر؛ از مهانت است که به معنی ذلت و حقارت و پستی است.) «این مردم پرسوگندخور پست». درواقع یعنی هر جا مردمی را دیدید که پر سوگند میخورند این را دلیل پستی آنها بدانید. اگر به راست هم پر سوگند بخورند پستاند تا چه رسد که به دروغ پر سوگند بخورند.

عیب گیری و طعن زنی

«هَمّازٍ مَشّاءٍ بِنَمیمٍ» این مردم همّاز. همّاز یعنی همز کن. هَمز و لَمز که در سوره «وَیلٌ لِکلِّ هُمَزَةٍ لُمَزَةٍ» هم داریم، به معنی عیبگیری و طعنزنی است. در باب «همز» گفتهاند نه هر گونه عیبگیری و طعنزنی است، بلکه عیبگیری و طعنزنی به نوع پست و حقیرش؛ آنهایی که دائماً با چشم و اشاره و شکلک در آوردن از مردم عیبجویی میکنند، تقلید مردم را درمیآورند، با گوشه چشم به یک عیبی اشاره میکنند.

انسان وقتی بخواهد عیبجویی کند، یک وقت خیلی صریح و قاطع با زبان حرفش را میزند. یک وقت نه، در مقابل طرف که هست وقتی که او در چشمهایش نگاه میکند با تواضع با او حرف میزند که مخلص شما هستیم، حضرتعالی چنین و ... تا او رویش را آن طرف میکند شکلک درمیآورد، تقلید او را میکند. این هم