مقصودمان مخّ است. عرب به آن نمیگوید [مغز.] آنچه که لفظ «مغز» بر آن دلالت دارد عرب میگوید «لُب». در زبان عرب به این چیزی که ما میگوییم مغز، آنها میگویند مخ. «لُب» مغزِ به آن معناست که مثلًا ما میگوییم مغز گردو یا مغز بادام. اگر چیزی پوستهای داشته باشد و ماده قابل استفادهاش در داخل آن پوسته قرار بگیرد- مثل همان مغز گردو و پوستی که دور آن هست- آنجا عرب کلمه «قشر» و کلمه «لُب» را به کار میبرد. قرآن در بسیاری از آیات عقل انسان را به منزله لُب- یعنی مغز به معنایی که عرض کردم- میداند؛ یعنی آدم که آدم است، به این هیکل و اندام نیست؛ آدمی بودن آدم به آن چیزی است که [در باطن اوست.] اندام هر کسی برای او مثل پوست گردوست، قشری است که بر روی حقیقت او قرار دارد. آدمیت انسان به عقل و روح انسان است. اگر کسی از نظر اندام خیلی هم کامل و رشید و سالم باشد اما روحی، عقلی، فکری در درون نداشته باشد مثل بادامی است که پوست خوبی دارد ولی وقتی بشکنید میبینید پوک است.«یا اولِی الْالْباب» ای مغزدارها، ای انسانهایی که پوک نیستید.«ا لَّذینَ امَنوا» ای عقلدارهایی که ایمان آوردهاید. نگفت ای عقلدارها. ما عقلدارهایی داریم که متأسفانه این یک بال را دارند ایمان ندارند، و ایماندارهایی داریم که عقل ندارند. این خیلی تعبیر عجیبی است:«یا اولِی الْالْبابِ الَّذینَ امَنوا» ای عقلدارهایی که باایمان هم هستید؛ ای صاحبان این دو مزیت عالی؛ ای صاحبان عقل و ایمان. در بعضی آیات دیگر هست: وَ قالَ الَّذین اوتُوا الْعِلْمَ وَ الْایمانَ [١]. اینجا کلمه عقل و ایمان آمده است.

«قَدْ أنْزَلَ اللَّهُ إلَیکمْ ذِکراً. رَسولًا یتْلوا عَلَیکمْ» خدا فرود آورده است به سوی شما ذکری رسولی. این آیه از آن آیاتی است که در دو کلمهاش باید دقت کرد. خود آیه اینچنین دلالت میکند که ما پیامبر را به سوی شما فرود آوردهایم و خود پیامبر ذکر است. اینجا راجع به دو کلمهاش باید دقت کرد. یکی اینکه «ما فرود آوردهایم» یعنی چه؟ اگر بگویند قرآن را فرود آوردهایم، درست است، که مکرر هم خود قرآن فرموده: (إنّا أنْزَلْناهُ فی لَیلَةِ الْقَدْر) [٢] ولی پیامبر را فرود آوردهایم یعنی چه؟

جواب این سؤال واضح است. مکرر در آیات دیگر عرض کردهایم، اغلب

[١]. روم/ ٥٦.[٢]. قدر/ ١.