مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٩٤ - رفع یک شبهه

آزادی معنوی است.

در مورد «تقوا» دو سخنرانی در قدیم داشتم و همه متکی به نهجالبلاغه بود [١].

امیرالمؤمنین علیه السلام میفرماید:«إنَّ التَّقوی نَجاةٌ مِنْ کلِّ هَلَکةٍ وَ عِتْقٌ مِنْ کلِّ مَلَکةٍ» [٢] تقوا مایه نجات از هر هلاکتی و مایه آزادی از هر مملوکیتی است.

تقوای واقعی همان است که انسان را نجات میدهد، انسان را آزاد و رها میکند. انسان در زیر امتحانها (چه امتحان به نعمتها و چه امتحان به نقمتها) باید تقوا داشته باشد که این تقواست که او را نجات میدهد و آزاد و رها میکند، و گفتیم که انسان باید با همه اینها درگیری پیدا کند منتها باید خود را آزاد کند. لهذا بعد میفرماید:«فَاتَّقُوا اللَّهَ». حال که ثروتها و فرزندان، نعمتها و فتنهها و امتحانهایی است که باید شما با آنها درگیری پیدا کنید پس تقوا پیشه کنید.«مَا اسْتَطَعْتُمْ» یعنی به هر اندازه که قدرت دارید تقوا پیشه کنید.

رفع یک شبهه

دو آیه در قرآن هست که بعضی از مفسرین- و نه همه آنان- خیال کردهاند که این دو آیه به نوعی با یکدیگر منافات دارند و یکی را ناسخ دیگری دانستهاند. یکی آیهای است که میفرماید:«یا ایهَا الَّذینَ امَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِهِ» [٣] یعنی تقوای خدا را داشته باشید آنچنان که شایسته این تقواست. و آیه دوم همین آیه مورد بحث است:«فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ» تقوای الهی داشته باشید به آن اندازه که قدرت دارید.

بعضی از مفسرین گفتهاند که آیه دوم ناسخ آیه اول است، تخصیصی است در مفاد آیه اول، چون اینکه «آنچنان که او شایسته است تقوای او را داشته باشید» مافوق قدرت بشر است. آیه دوم میفرماید شما که نمیتوانید آنچنان که او شایسته است تقوای او را داشته باشید پس به اندازه قدرت خودتان تقوا داشته باشید.

همانطور که بعضی از مفسرین مخصوصاً صاحب تفسیر المیزان میفرمایند این سخن درست نیست، این دو آیه اصلًا با یکدیگر منافات ندارند. چنین نیست که