«قُلْ انْکانَ اباؤُکمْ وَ ابْناؤُکمْ وَ اخْوانُکمْ وَ ازْواجُکمْ وَ عَشیرَتُکمْ وَ امْوالٌ اقْتَرَفْتُموها وَ تِجارَةٌ تَخْشَوْنَ کسادَها وَ مَساکنُ تَرْضَوْنَها احَبَّ الَیکمْ مِنَ اللَّهِ وَ رَسولِهِ وَ جِهادٍ فی سَبیلِهِ فَتَرَبَّصوا حَتَّی یأْتِی اللَّهُ بِامْرِهِ» [١] به آنها بگو ایمان مساوی است با پاکباختگی؛ ایمان مساوی است با اینکه هر چه غیر ایمان است در درجه بعد قرار بگیرد. نمیگوییم آنها را بکلی نفی کنید بلکه میگوییم آنها در درجه بعد است یعنی تا آن حدی است که با این تضاد نداشته باشد. بگو اگر پدران و فرزندان و خویشاوندانتان و اگر تجارت و بازرگانیتان- که خوف و بیم ورشکستگی و کسادش را دارید- و اگر خانهها و کاخها و منزلهایی که علاقه به نشیمن در آنها دارید، اگر اینها در نزد شما محبوبتر از خدا و پیامبر باشد پس فعلًا بروید، عجالتاً بروید تا بعد خبرش را به شما بدهیم؛ یعنی بروید دنبال کارتان. ایمان آن وقت ایمان است که در درجه اول واقع شود و هیچ چیزی همدرجه با آن نباشد، اگر همدرجه شد میشود شرک. اصلًا توحید یعنی خدا محبوب و مطلوب اول انسان باشد و هر چه غیر خدا هست تابع این محبوب و به خاطر این محبوب، محبوب باشد، و اگر چیزی محبوبیتش در این عرض یا بیشتر از آن باشد این دیگر با توحید جور در نمیآید و شرک است.

یگانه رابطه باقی برای انسان

اینجا هم حاطب بن ابیبلتعه حرفش این بود که زن و بچهام الآن در آنجا هستند، من جانب آنها را هم باید رعایت کنم. نه، دیگر «جانب آنها را هم»، یک مقدار جانب این را یک مقدار جانب آن را، یک جا به نفع این یک جا به نفع آن، [با ایمان] جور در نمیآید. قرآن میخواهد بفرماید که این روابط: رابطه با ارحام، خویشان، فرزندان، اینها یک رابطههایی است که در چهار صباح دنیا بین انسان و اشیاء و اشخاص هست و یگانه رابطهای که برای انسان الیالابد باقی میماند رابطه با خداست یا با دوستان خدا. «لَن تَنْفَعَکمْ ارْحامُکمْ وَ لا اوْلادُکمْ یوْمَ الْقِیامَةِ» ارحام و خویشاوندان و فرزندانتان در روز قیامت سودی به حال شما نمیبخشند. در روز قیامت میان انسان و همه اینها جدایی واقع میشود؛ جز یک سبب [باقی نمیماند:]

[١]. توبه/ ٢٤.