شرح مثنوى - شهيدى، سید جعفر - الصفحة ٢٧٨ - مثل

پرده ساده: كنايت از چشم حس.

زاده گفتيم ...: گفتيم اجزاى مستان وصال زاده شده اند اما زادن در آنها به معنى لغوى كلمه نيست و چنانكه گفته شد بر اثر تجلى حق است بى علت. به خلاف اجزائى كه در عالم طبيعت است كه هريك از آنها معلول علتى مادى است.

بگويد شاه قل ...: مقصود از «شاه» پروردگار است، و در آن اشارتى است به مفهوم بيت هاى ١٧٩٧- ١٨١٤ كه هر يك نشانه اى از قدرت حق تعالى است.

اين جنس گل: كنايت از مستان وصال.

هر دوگون: شارحان عموما آن را به حال و قال تفسير كرده اند و ظاهرا چنين مى نمايد ولى مى توان آن را به دو گونه مواليد تفسير كرد، مواليدى كه در طبيعت پديد مى شود و مواليدى كه نتيجه تجلى حضرت حق است. اين دو گونه مواليد دو گواه افاضه قدرت خدايند تا آن افاضت بدين دو گونه نرسد پديد نخواهد آمد. و بيت ١٨٢٣ كه خطاب به مستمع است اين نظر را تأييد مى كند و به هر حال در معنى چندان تفاوتى پديد نمى آيد.

مرتضى: گزيده.

مستجد: تازه پديد آمده.

عسير: دشوار.

طمس: بيشتر شارحان آن را محو كردن و كهنه ساختن معنى كرده اند ولى فرو گرفتن و پوشناندن كه يكى از معنى هاى طمس است مناسب تر مى نمايد. (ميوه اى كه در زمستان آرند، از گرمى تابستان كه بر درختان تابيده است، و آن ميوه را پديد آورده حكايت مى كند.)