[١] - ابن ابى‌الحديد در شرح نهج‌البلاغه ج ٢، ص ١٧ از ابوبكر احمد بن عبدالعزيز جوهرى به اسناد خود ازمغيره نقل كرده است كه گفت: «سلمان و زبير و عدّه‌اى از انصار دوست داشتند پس از وفات پيامبر با على بيعت كنند. امّا هنگامى كه مردم با ابوبكر بيعت كردند، سلمان به صحابه گفت: به هدف زديد امّا در انتخاب معدن خطا كرديد. و در روايت ديگر آمده است: در انتخاب پيرترينتان درست عمل كرديد امّا در حق اهل بيت پيامبرتان به خطا افتاديد. اگر اين خلافت را درميان آنان قرار داديد، ميان دو تن از شما خلافى دربر نمى‌گرفت و زندگى فراخ و پرنعمتى مى‌داشتيد.»

ابن ابى الحديد گويد: «اين خبرى را كه متكلمان در بحث امامت از سلمان نقل كرده‌اند كه گُفت: كرديد و نكرديد، شيعه اينگونه تفسير مى‌كند كه خواستيد درست عمل كنيد امّا نتوانستيد امّا ياران ما (معتزله) سخن سلمان را چنين تفسير مى‌كنند كه خطا كرديد و به هدف زديد.»

سيّد مرتضى در شافى ص ٤٠١ گويد: «اگر بگويند از سلمان فارسى نقل كرده‌اند كه گفت: «كرديد و نكرديد» و اين خبر قطعى نيست، پاسخ خواهيم داد كه اگر خبر مربوط به سقيفه و اقوالى كه در آن مكان گفته شده قطعى باشد، سخن نقل شده از سلمان را هم مى‌توان قطعى دانست. زيرا هركس كه از سقيفه سخن گفته، قول سلمان را نيز ذكر كرده است و نقل سخن سلمان اختصاصى به شيعه ندارد تا بتوان او را متّهم كرد.

نمى‌توان اشكال كرد كه چگونه سلمان، اعراب را به زبان پارسى مورد خطاب قرار داده است و اينان سخن فارسى سلمان را به عبارت عربى اصبتم و اخطاتم ترجمه و آن را چنين تفسير كرده‌اند كه سلمان گفت: سنّت اوّلين را رعايت كرديد امّا در مورد اهل بيت پيامبرتان به خطا افتاديد».

نگارنده: سخن سلمان بنا برآنچه از انساب الاشراف ج ١، ص ٥٩١ و العثمانيه ص ١٧٢ و ١٧٩ و ١٨٧ و ٢٣٧ نقل شد اين است كه گفت: «كرداذ و ناكرداذ» و ظاهراً بدين معناست كه «كرديد و نكرديد». يعنى آنچه كرديد بر وفق حق و مقتضاى آن نبود. زيرا مردم را گريزى از وجود اميرى كه او را اطاعت كنند نيست، امّا آن اميرى كه بايد از وى فرمان برند ابوبكر نيست. چراكه ابوبكر نخواهد توانست پا در جاى پاى پيامبر گذارد و خط آن‌حضرت را تعقيب كند همچنين او فاقد عصمتى نظير عصمت پيامبر بود و ...

امّا درباره اين سؤال كه چگونه سلمان، نخست با اعراب به زبان پارسى و سپس به زبان عربى سخن گفت؟ كه جاحظ در العثمانيه ص ١٨٦ بر آن بسيار تأكيد كرده است بايد-