شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٨٢ - ٧٤٩٣ ليس الرؤية مع الابصار، قد تكذب الابصار اهلها
آنها را به آنها و كار فرمائيد از براى آنها، آنچه قابليت اين دارد كه بهاى نفسهاى شما شود بهشت است پس مفروشيد آنها را مگر بآن، و كار نفرمائيد مگر از براى آن.
٧٤٩٣ ليس الرؤية مع الابصار، قد تكذب الابصار اهلها.
نيست بينائى با چشمها، گاهى دروغ مىگويند چشمها اهل آنها را. مراد اينست كه علم و بينائى كامل آنست كه از راه دليل و برهان حاصل شود يا منتهى بوحى شود نه آنچه بديدن چشمها حاصل شود، زيرا كه در آنها غلط مىرود و گاهى دروغ مىگويند صاحب خود را، مثل اين كه گاهى بسيار در نظر كسى كم مىنمايد، و گاهى كم بسيار مىنمايد، و گاهى زشت زيبا مىنمايد، و گاهى زيبا زشت مىنمايد، و روى برف و كف آب سفيد كافيند شاهد بر اين مدعا، چه همواره در نظرها سفيد مىنمايند با آنكه رنگ ندارند، زيرا كه اجزاى ريزه ريزه شفافند كه رنگ ندارند و معلومست كه ميانه آنها تفاعلى كه سبب مزاج و حدوث رنگى بسبب آن در مجموع شود نمىشود پس سفيدى كه در آن مشاهده مىشود مجرد تخيليست كه مىشود بسبب مداخله هواء و أشعه فايضه از اجرام علويه در آن اجزاء و منعكس شدن آن أشعه از بعضى بر بعضى، زيرا كه شعاع منعكس شبيه مىشود بسفيدى چنانكه هرگاه آفتاب بتابد بر آبى و منعكس شود شعاع آن بر ديوارى كه نورى بر آن نتابيده باشد ديده مىشود آن چنانكه گويا سفيديست، و همچنين است حال در شيشه نرم و كوفته شده كه سفيد مىنمايد، بلكه آن اولى است بعدم تحقق سفيدى در آن، زيرا كه احتمال تحقق مزاج و حدوث سفيدى بسبب آن ميانه أجزاء آن بعيدترست از أجزاى كف و برف بسبب صلابت و يبوست آنها و عدم التصاق آنها بيكديگر بخلاف أجزاء كف و برف، و همچنين است موضع شكاف از شيشه ثخين كه سفيد مىنمايد بسبب انعكاس أشعه بلكه آن دورترست از احتمال حصول مزاج در آن بسبب عدم تصغر أجزاى آن و عدم تماس آنها و عدم حصول مزاج بدون آنها بخلاف أجزاى كف و برف و شيشه كوفته شده.