شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٤٧٥ - ٩٢٤٥ من لم يدئب نفسه فى اكتساب العلم لم يحرز قصبات السبق
كارها را با عقل خود و تدبر و تفكر كند در آنها هرگاه عقل او صحيح باشد آگاه گردد بر امورى كه مصداق آنها باشند يعنى تصديق آنها و حكم براستى و درستى آنها كنند يعنى آنچه از آنها مصداقى داشته باشد مصداق آن بر او ظاهر گردد پس آدمى در هر كارى بايد كه بسنجد آن را با عقل صحيح، اگر ظاهر شود بر او مصداق آن، بكند آن را، و آنچه ظاهر نشود بر او مصداقى از براى آن، مرتكب آن نگردد.
و ممكن است كه مراد اين باشد كه هر كه بسنجد كارها را با عقل خود آگاه مىشود بر امورى چند كه مصدق امور ديگر باشد مثل اين كه كسى كه ملاحظه احوال مردم كند در عصر خود و كمال حرص ايشان بر دنيا و ميل ايشان بجانب آن و اعراض از حق بسبب آن هر چند واضح و لايح باشد حقيت آن، آگاه مىشود بر آنچه تصديق ميكند باين كه آنچه از سلف در أمر خلافت واقع شد محض ظلم بود از براى طلب دنيا، و رفع مىشود از او شبهه اين كه چگونه اصحاب رسول خدا چنين ظلمى كرده باشند و ترك متابعت پيغمبر خود و نصوص او نموده باشند چنانكه اهل سنت متمسك ميشوند بآن.
٩٢٤٣ من أحسن الاستماع تعجل الانتفاع.
هر كه نيكو كند گوش انداختن را بتعجيل برد انتفاع را، مراد گوش انداختن بمواعظ و نصايح است يا بفرمانها و أوامر و نواهى شرعيه.
٩٢٤٤ من اعتبر بغير الدنيا قلت منه الأطماع.
هر كه عبرت گيرد بحوادث دنيا كم شود از او طمعها.
٩٢٤٥ من لم يدئب نفسه فى اكتساب العلم لم يحرز قصبات السبق.
هر كه تعب نفرمايد نفس خود را در كسب كردن علم جمع نكند نيهاى پيشى را، چون شايع بوده كه در وقت اسب دوانى نيى در ميدان نصب مىكردهاند كه هر كه پيشتر بآن نى برسد و آن را بربايد او برده باشد، پس «جمع كردن نى پيشى» كنايه شده از تقدم و پيش افتادن در هر باب كه باشد، و مراد اينست كه: هر كه