شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٢٤٨ - ٨٢٠٠ من لم يعط قاعدا منع قائما
آنها دفع آنها نمىتوان كرد.
٨١٩٨ من راقب العواقب أمن المعاطب.
هر كه نگهبانى كند عاقبتها را ايمن گردد از مهلكهها، مراد به «نگهبانى عاقبتها» اينست كه پيش از كردن كارها تأمل كند در عاقبت آنها بحسب دنيا و آخرت و هر چه عاقبت آن را بد داند نكند.
٨١٩٩ من لم يعط قاعدا لم يعط قائما.
هر كه عطا نكند نشسته عطا كرده نشود ايستاده، يعنى كسى كه در وقت توانگرى كه نشسته از سعى و طلب و محتاج بآن نيست عطا نكند بمحتاجان و درويشان اگر فقير و محتاج شود و برخيزد از براى سعى و طلب، حق تعالى نيز بجزاى آن سلوك او او را عطا نكند، و ممكن است كه «يعط» در اول نيز بفتح طا خوانده شود مانند دوم و ترجمه اين باشد كه: هر كه عطا كرده نشود نشسته عطا كرده نشود ايستاده، و بنا بر اين ظاهر آن منع از مطلق طلب و سعى است، و اين كه هر كه بىسعى و طلب عطا كرده نشود با آنها نيز عطا كرده نشود پس سعى و طلب را سودى نباشد نهايت بقرينه اخبار و احاديث ديگر بايد كه حمل شود بر منع از سعى و طلب زياد، و اين كه هر چه مقدر نشده از براى او هرگاه عطا كرده نشود آن را نشسته عطا كرده نشود ايستاده نيز، پس سعى و طلب زياد در آنها سودى ندارد، و الله تعالى يعلم.
٨٢٠٠ من لم يعط قاعدا منع قائما.
هر كه عطا نكند نشسته، منع كرده شود ايستاده، اين همان مضمون فقره سابقست، و تفاوت در لفظ «لم يعط» و «منع» است كه هر دو بيك معنى است و هر يك را بايد كه در مقامى فرموده باشد و مؤلف جمع كرده باشد و «يعط» در اينجا نيز بفتح طا خوانده مىتواند شد يعنى: هر كه عطا كرده نشود نشسته، مانند فقره سابق، و در بعضى نسخهها اين فقره نيست.