شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٢٤٩ - ٨٢٠٣ من لم يدع و هو محمود يدع و هو مذموم
٨٢٠١ من لم تقومه الكرامة قومته الاهانة.
هر كه راست نگرداند او را كرامت راست گرداند او را اهانت، «كرامت» بمعنى جود و احسانست يا عزيز و گرامى بودن، و «اهانت» بمعنى خوار گردانيدنست و مراد اينست كه: هر كه بدى كند و او را بنيكى راست نتوانى كرد علاج او اهانت است باهانت راست مىگردد، يا اين كه حق تعالى او را خوار خواهد گردانيد و آن وقت راست مىگردد و ترك بدى ميكند.
٨٢٠٢ من لم يصلحه حسن المداراة أصلحه سوء المكافاة.
هر كه اصلاح نكند او را نيكوئى مدارا، اصلاح ميكند او را بدى مكافات، اين هم نزديك بمضمون فقره سابقست و مراد اينست كه: هر كه بدى كند و بمداراى نيكو اصلاح نشود بايد كه او را بمكافات بدى او ببدى اصلاح كرد، يا اين كه حق تعالى بدى او را بمكافات بد كند و آن وقت بصلاح گرايد.
٨٢٠٣ من لم يدع و هو محمود يدع و هو مذموم.
هر كه وانگذارد و حال آنكه محمود يعنى ستوده شده باشد واگذارد و حال آنكه مذموم يعنى مذمت كرده شده باشد، ممكن است كه مراد نزديك مضمون فقرههاى سابق باشد و اين كه هر كه ترك بدى نكند، يعنى در حالى كه محمود باشد يعنى بى اين كه مضطر شود بسبب اهانت يا بدى مكافات ترك دهد آن را در حالى كه مذموم باشد يعنى در وقتى كه مضطر گردد بآن بسبب اهانت يا مكافات بد، و ممكن است كه مراد واگذاشتن مالى باشد و مراد به «واگذاشتن در حالى كه محمود باشد» بذل و صرف آن در وجوه خيرات و مبرات باشد، و به «واگذاشتن در حالى كه مذموم باشد» واگذاشتن آن بمرگ باشد بى اين كه توشه آخرتى از آن از براى خود برداشته باشد.