شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٢٧ - ٧٣٢٦ للخائب الآئس مضض الهلاك
و منفعل گردد، بخلاف دروغ كه در آن هميشه بيم آن باشد قطع نظر از وزر و وبال آن، و ممكن است كه «نجعه» بضم نون بمعنى راحت نباشد بلكه بفتح نون بمعنى اثر كردن باشد و مراد اين باشد كه سخن راست را اثرى باشد در شنونده كه دروغ را آن اثر نباشد و اين بحسب لفظ با «صرعة» أوفق است.
٧٣٢٣ للنفوس حمام[١].
از براى نفسها مرگى باشد، يعنى هيچ نفسى را چاره از آن نيست، پس بايد كه در تهيه و تدارك آن باشند.
٧٣٢٤ للظالم انتقام.
از براى ستمگر انتقامى باشد، يعنى البته انتقام ستم او از او كشيده شود در دنيا يا آخرت يا هر دو.
٧٣٢٥ للطالب البالغ لذة الادراك.
از براى طلب كننده رسنده لذت دريافتن است، يعنى هرگاه كسى چيزى را طلب كند و برسد بآن لذت دريافت آنرا دريابد.
٧٣٢٦ للخائب الآئس مضض الهلاك.
از براى محروم نوميد درد هلاكت است، يعنى هرگاه كسى طلب چيزى كند و محروم و نوميد گردد از آن، دريابد او ألم و دردى مانند ألم و درد هلاكت، و دور نيست كه غرض از اين دو فقره هرگاه با هم فرموده باشند و هر يك در مقامى خاص نباشد اين باشد كه: كسى كه طلب بهشت و نعمتهاى آن كند بايد كه كمال سعى و اهتمام كند در آن تا اين كه لذت دريافت چنين مطلبى كه بالاترين همه
[١] - در أقرب الموارد گفته:« الحمام بالكسر قضاء الموت و قدره» در منتهى الارب گفته:« حمام ككتاب قضا و قدر مرگ».