شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٣٨١ - ٨٨٥٢ من تعمق لم ينب الى الحق
٨٨٤٩ من تبصر فى الفطنة ثبتت له الحكمة و عرف العبرة.
هر كه بينا گردد در فطنت ثابت و برقرار گردد از براى او حكمت، و شناسد عبرت را، «فطنت» بمعنى زيركيست، و «حكمت» علم راست و كردار درست، و «عبرت» پى بردن از چيزهاست بچيزهاى ديگر مثل آثار خوب و بد آنها، و مراد به «بينا گشتن در زيركى» بينا گشتن بسبب آنست يا بينا گشتن در استعمال و كاربردن آن، و در بعضى نسخهها بر اين نحوست:
«من تبصر فى الفطنة ثبتت له الحكمة»[١].
هر كه بينا شود در فطنت ثابت شود از براى او حكمت.
«من ثبتت له الحكمة عرف العبرة».
هر كه ثابت شود از براى او حكمت بشناسد عبرت را.
٨٨٥٠ من عرف العبرة فكأنما عاش فى الأولين.
هر كه بشناسد عبرت را پس گويا زندگانى كرده در آنان كه اول بودند يعنى زندگانى كرده با ايشان تا حال، زيرا كه كسى كه عبرت را شناسد عبرت گيرد از احوال و قصص همه ايشان پس گويا در ميانه همه ايشان بوده و تجربهها كرده.
٨٨٥١ من استسلم للحق و أطاع المحق كان من المحسنين.
هر كه اطاعت كند مر حق را، و فرمانبردارى كند كسى را كه بر حق باشد بوده باشد از نيكوكاران.
٨٨٥٢ من تعمق لم ينب الى الحق.
[١] - يعنى دو حديث مستقل است چنانكه هر دو نسخه چاپى بر اين نحو است( رجوع شود بچاپ صيدا صفحه ٢١٣ سطر ٢١، و چاپ هند صفحه ٣٢٩، سطر ١٥).