شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٤١٣ - ٨٩٨٣ من لم يتحرز من المكايد قبل وقوعها لم ينفعه الأسف بعد هجومها
و از «جنگ با او» عصيان و نافرمانى او و از «جنگ خدا با او» غضب كردن بر او و انتقام كشيدن از او در دنيا، يا آخرت، يا هر دو.
٨٩٨٠ من لم يكن أفضل خلاله أدبه كان أهون أحواله عطبه.
هر كه نبوده باشد افزونترين خصلتهاى او ادب او بوده باشد سهلترين احوال او هلاكت او، مراد ترغيب در ادبست و اين كه آن افزونترين خصلتهاست، و هر كه آنرا نداشته باشد بوده باشد سهلترين احوال او مرگ يعنى ببلاها گرفتار گردد در دنيا يا آخرت يا هر دو كه همه آنها سختتر و شديدتر باشد از مرگ و شدائد آن[١].
٨٩٨١ من لم يحط النعم بالشكر لها فقد عرضها لزوالها.
هر كه فرو نگيرد نعمتها را بشكر از براى آنها پس بتحقيق كه در آورد آنها را در معرض زوال آنها.
٨٩٨٢ من لم يحتمل مؤنة الناس فقد أهل قدرته لانتقالها.
هر كه بر ندارد و بر خود نگيرد مؤنت و اخراجات مردم را پس سزاوار گردانيده قدرت و مكنت خود را از براى انتقال آن.
٨٩٨٣ من لم يتحرز من المكايد[٢] قبل وقوعها لم ينفعه الأسف بعد هجومها.
هر كه احتراز نكند از مكرها پيش از وقوع آنها سود ندهد او را تأسف خوردن بعد از رسيدن آنها ناگاه، مراد ترغيب در اينست كه آدمى از مكر و حيلهها پيش از
[١] - شارح( ره) در حاشيه گفته:« هرگاه مرگ افزونترين خصلتها باشد پس كسى كه افزونترين خصلتهاى او ادب او نباشد كسى خواهد بود كه ادب نداشته باشد».
[٢] -« مكايد» چون اصل آن أجوف يائيست از قبيل« معايش» و« معايب» پس ياء آن در جمع قلب بهمزه نخواهد بود.