شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ١٨ - ٧٣٠٢ لكل شيء فضيلة، و فضيلة الكرام اصطناع الرجال
بمعنى قوه مدركه حاصل شود پس بآن اعتبار آن قوه را علت غائى وجود او مىتوان گفت، و اگر مراد بعقل معنى دويم باشد يعنى اصل ادراك، پس علت غائى بودن آن ظاهرست و محتاج بتوجيه مذكور نيست.
٧٣٠١ لكل شيء زكاة، و زكاة العقل احتمال الجهال.
از براى هر چيز زكاتيست و زكاة عقل احتمال نادانانست، «زكاة» چنانكه مكرر مذكور شد دادن قدرى از مال است كه امر شده بدادن آن بمستحقين با شرايط آن از براى پاكيزه شدن آن مال يا نمو و فزايش آن، و در بعضى چيزهاى ديگر نيز چون صرف آنها در بعضى مصارف خير باعث پاكيزگى يا نمو و فزايش آنها مىشود آن را زكاة آن مىگويند چنانكه وارد شده كه «زكاة زر ابى[١] عاريهدادن آنهاست» و در اين كلام معجز نظام فرمودهاند كه: از براى هر چيز زكاتى هست يعنى مصرف خيرى مقرر شده كه صرف آن در آن بمنزله زكاة آنست و «زكاة عقل احتمال نادانست» يعنى بر خود گرفتن ايشان و تربيت كردن و تعليم نمودن يعنى صرف عاقل قدرى از اوقات خود را در اين مصرف بمنزله دادن زكاة عقل خودست و باعث پاكيزگى يا فزايش عقل اوست، و احتمال دارد كه مراد به «احتمال نادانان» تحمل كردن از ايشان باشد و در گذشتن از بىآدابيها باشد كه از ايشان صادر شود و انتقام نكشيدن از آنها، چه اين معنييست مستحسن عقل، پس عمل كردن باين حكم عقل بمنزله زكاة آن باشد و صرف آن در مصرف خيرى كه باعث پاكيزگى يا فزايش آن باشد.
٧٣٠٢ لكل شيء فضيلة، و فضيلة الكرام اصطناع الرجال.
از براى هر چيز فضيلتى باشد و فضيلت كريمان إحسان كردن بمردانست، «فضيلت» چنانكه مكرر مذكور شد صفت نيكويى را گويند كه باعث زيادتى مرتبه صاحب خود باشد و برترى آن، و مراد به «كريمان» مردم گرامى بلند مرتبه است
[١] - كذا، پس از قبيل اخبارى خواهد بود كه در تفسير« يمنعون الماعون» وارد شده است.