شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ١٠٣ - ٧٥٦١ لم يخلقكم الله سبحانه عبثا، و لم يترككم سدى، و لم يدعكم فى ضلالة و لا عمى
كرده شده، يعنى عقلها بنهايت معرفت حق تعالى نرسيدهاند كه كنه ذات اقدس او را دانسته باشند يا اين كه عقلها احاطه باو نكردهاند چه هر چه چيزى احاطه كند بآن متناهى مىشود در آن، و مراد همانست كه كنه ذات اقدس او در نيامده در عقلها پس بوده باشد در آنچه فكر ايشان بآن وزيده چگونگى كرده شده، يعنى چگونگى آنرا دانسته باشند، بلكه بنهايت معرفت او نرسيدهاند يا احاطه باو نكردهاند پس نه در جايگاه وزيدن فكر آنها چگونگى كرده شده است، و نه در انديشههاى خاطرهاى آنها از فكر خود تمييز كرده شده و تبيين كرده شده، يعنى تمييز كنه ذات او نكردهاند و پى بآن نبردهاند، و «تبيين آن نكردهاند» يعنى آن را واضح نكردهاند و كشف پرده خفا از آن ننمودهاند، و ممكن است مراد به «محدد» تحديد كرده شده باجزاء باشد چنانكه لازم تحديد اصطلاحى است و «مصرف» بمعنى تغيير داده شده باشد و مراد اين باشد كه در عقلها درنيامده پس نه در جايگاه وزيدن فكر آنها چگونگى كرده شده است و نه در انديشههاى خاطرهاى آنها تحديد كرده شده تغيير داده شده، و مراد تغير بتركيب از اجزاء و تحليل به آنها باشد چنانكه محقق بحرانى گفته، يا بودن آن قابل حركت و تغير چنانكه ابن ابى الحديد گفته، و بنا بر اين مراد رد بر مشبهه مجسمه باشد چه جسميت لازم دارد قبول حركت و تغير را و الله تعالى يعلم.
٧٥٦٠ لم تظل امرء من الدنيا ديمة رخاء الا هتنت عليه مزنة بلاء.
سايه نينداخته مردى را از دنيا ابر وسعت و فراخى مگر اين كه بريزد بر او أبر بلائى، و در بعضى نسخهها «تطل» بطاى بىنقطه است و بنا بر آن ترجمه اينست كه:
مشرف نشده مردى را، و حاصل هر دو يكيست و مراد اينست كه هيچ نعمتى از دنيا نمىشود كه زحمتى در عقب نداشته باشد.
٧٥٦١ لم يخلقكم الله سبحانه عبثا، و لم يترككم سدى، و لم يدعكم فى ضلالة و لا عمى.