شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ١١٣ - ٧٥٨٣ لو ان الناس حين عصوا انابوا و استغفروا لم يعذبوا و لم يهلكوا
اگر بودى اين كه اهل علم برداشته بودند آنرا بحق آن هر آينه دوست مىداشت ايشان را خدا و فرشتگان او، و ليكن ايشان برداشتهاند آنرا از براى طلب دنيا، پس دشمن داشته ايشان را خداى بلند مرتبه، و خوار شدهاند بر او. مراد مذمت جمعيست از علما كه طلب علم را از براى دنيا كرده باشند.
٧٥٨٢ لو ان العباد حين جهلوا وقفوا لم يكفروا و لم يضلوا.
اگر اين كه بندگان هنگامى كه ندانند مىايستادند كافر نمىشدند و گمراه نمىشدند، يعنى اگر بندگان وقتى كه چيزى را ندانند هرگاه بشنوند مىايستادند و انكار نمىكردند هرگز كافر و گمراه نمىشدند بلكه اگر چيزى باشد كه اعتقاد بآن ضرور باشد حق تعالى بر ايشان ظاهر كند تا كافر و گمراه نباشند اما هرگاه انكار كنند و حكم ببطلان آن كنند بىدليل و برهانى، اين از راه تعصب و عنادست، و با وجود آن گاه هست كه حق تعالى ايشان را بخود وامىگذارد و حق را بر ايشان ظاهر نمىكند پس هرگاه آن امرى باشد كه اعتقاد بآن ضرور باشد بسبب انكار آن كافر و گمراه ميشوند، و ممكن است كه مراد خصوص حكم إمامت باشد و اين كه هرگاه آنرا ندانند هرگاه بايستند و توقف كنند كافر و گمراه نمىشوند، يعنى گمراهى زيادى مانند گمراهى كافر بلكه مستضعف خواهند بود اما هرگاه توقف نكنند و بامامت أئمه ضلال قائل شوند ايشان كافر شوند يا در حقيقت بنا بر قول بكفر ايشان، و يا بمنزله كافر بنا بر قول مشهور، و ممكن است كه «يضلوا» از باب افعال خوانده شود و ترجمه اين باشد كه «كافر نمىشدند و گمراه نمىگردانيدند ديگران را» و بنا بر اين احتياج نيست بتخصيصى كه در توجيه «گمراه نمىشدند» شد و الله تعالى يعلم.
٧٥٨٣ لو ان الناس حين عصوا انابوا و استغفروا لم يعذبوا و لم يهلكوا.
اگر اين كه مردم هنگامى كه عصيان مىكردند بازگشت مىكردند و طلب آمرزش مىنمودند عذاب كرده نمىشدند و هلاك نمىشدند.