شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٢٨٩ - ٨٤٠٨ من كثر انصافه تشاهدت النفوس بتعديله
هر كه بلند باشد همت او عزيز باشد مرام او، «همت» بمعنى عزمست و «عزيز» بمعنى كمياب يا غالب، و «مرام» بضم ميم بمعنى مطلب و مراد، و ممكن است كه مراد اين باشد كه كسى كه عزم او بلندست مطلب او كميابست، زيرا كه او بمطالب سهل راضى نمىشود و مراتب بلند مىخواهد كه كم يابند آنها، يا اين كه غالبست مطلب او در شرف و بلندى بر مطالب ديگران، يا اين كه غالبست در وقوع باعتبار قوت عزم او و استحكام آن، و «مرام» بفتح ميم بمعنى طلبست، و بنا بر آن ممكن است كه مراد اين باشد كه طلب او غالبست بر طلبهاى ديگران و قوىترست باعتبار آنچه مذكور شد در قوت عزم او و استحكام آن، يا اين كه طلب او كميابست يعنى كم طلب امرى ميكند باعتبار اين كه طلب را نقص خود ميداند.
٨٤٠٧ من كثر جميله أجمع الناس على تفضيله.
هر كه بسيار باشد جميل او اتفاق كنند مردم بر تفضيل او، «جميل» هر امر نيكوى زيبائى را گويند از اخلاق و افعال، و «تفضيل» بمعنى حكم بافزونى مرتبه است و ظاهرست كه هر كه اخلاق و اعمال نيكوى او بسيار باشد مردم اتفاق كنند بر حكم بافزونى مرتبه او، و غرض از تنبيه بر آن ترغيب مردم است بر بسيار نمودن جميل خود.
٨٤٠٨ من كثر انصافه تشاهدت النفوس بتعديله.
هر كه بسيار باشد انصاف او گواهى مىدهند نفوس براى يكديگر بتعديل او، يعنى بحكم بعدل او، و مراد يا عدل بمعنى لغويست كه خلاف جور و ظلم باشد و ظاهرست كه صاحب انصاف جور و ظلم نمىكند و غرض از تنبيه بر آن ترغيب مردم است در آن، و اين كه كسى كه انصاف داشته باشد پنهان نماند آن از مردم و گواهى دهند براى يكديگر بعدل او، و همه دوست او گردند، و با عدالت بمعنى اصلاحيست كه اجتناب از كباير و اصرار بر صغاير باشد، و يا شهرت ميانه مردم بخوبى، و بنا بر اين دو تقدير مراد اين باشد كه انصاف لازم دارد آنرا و از آن جدا نشود.