شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٤١٦ - ٨٩٩٨ من لم يحمل قيلا لم يسمع جميلا
٨٩٩٤ من لم يعمل للآخرة لم ينل أمله.
هر كه عمل نكند از براى آخرت نرسد باميد خود، يعنى نيكبختى اخروى كه هر مؤمنى اميد آن دارد يا آن اميدى كه آن عمل را از براى آن كرده نه از براى آخرت مثل رسيدن نفع دنيوى باو بسبب آن عمل ريائى.
٨٩٩٥ من لم يملك شهوته لم يملك عقله.
هر كه مالك نباشد خواهش خود را مالك نباشد عقل خود را، يعنى تا كسى مالك خواهش و هوا و هوس خود نشود و آنها را در فرمان خود نياورد مالك عقل خود نشود، زيرا كه هرگاه هوا و هوس غالب باشد بر كسى بسيارست كه عقل او نيز تابع آنها گردد و بمقتضاى آنها حكم كند، حكم عقل در هر باب وقتى اعتبار دارد و بر وفق حق است كه آدمى در آن باب خود را از خواهش يك طرف برى و عرى سازد و همه اطراف آن در نظر او يكسان باشد.
٨٩٩٦ من لم يشكر الإحسان لم يعده الحرمان.
هر كه شكر نكند احسان را تجاوز نكند او را حرمان، يعنى نمىشود كه ديگر محروم نگردد از احسان، و محرومى در گذرد از او.
٨٩٩٧ من لم يصدق من الله خوفه لم ينل منه الأمان.
هر كه راست نباشد ترس او از خدا نرسد از او بامان، يعنى نرسد بايمنى از عذاب و عقاب او.
٨٩٩٨ من لم يحمل[١] قيلا[٢] لم يسمع جميلا.
[١] - كذا در تمام نسخ و مظنون بظن قوى متاخم بعلم آنست كه« يجمل» باشد يعنى مضارع از باب افعال از ماده« ج م ل» يعنى هر كه نيكو نكند گفتار را نشنود نيكو را يعنى مقدمه شنيدن گفتار خوب ابتدا كردن طرف است بگفتار خوب».
[٢] - در بعضى نسخ« قليلا» ياد شده است.