شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٤١ - ٧٣٦٠ ليكفكم من العيان السماع و من الغيب الخبر
٧٣٦٠ ليكفكم من العيان السماع و من الغيب الخبر.
اين تتمه كلاميست و تمام آن چنانكه در نهج البلاغه نقل شده اينست:
كل شيء من الدنيا سماعه اعظم من عيانه، و كل شيء من الآخرة عيانه اعظم من سماعه، فليكفكم من العيان السماع، و من الغيب الخبر.
هر چيزى از دنيا شنيدن آن عظيمترست از مشاهده آن بچشم، و هر چيزى از آخرت مشاهده آن بچشم عظيمترست از شنيدن آن، پس بايد كه كافى باشد شما را از عيان شنيدن و از غيب خبر.
مراد اينست كه هر چيزى از نعمتهاى دنيا و لذتهاى آن هرگاه وصف كنند آنرا از براى كسى و او بشنود آنرا بزرگى داشته باشد در نظر او كه هرگاه مشاهده كند آنرا بچشم، بآن مرتبه نباشد و پستتر از آن باشد، بخلاف نعمتهاى آخرت و لذتهاى آن كه بهر مرتبه كه وصف آنها كنند و بشنود كسى چون مشاهده كند بچشم، عظيمتر باشد از آنچه شنيده، پس هرگاه چنين باشد بايد كه كافى باشد شما را از عيان، يعنى دنيا كه بالفعل مشاهدست شنيدن، و از غيب يعنى آخرت كه بالفعل غيب و نهانست خبر، يعنى بايد كه كافى باشد شما را اين كه دنيا را بر نحوى كه مىشنويد فرض كنيد و كمتر و پستتر از آن چنانكه در واقع است قرار بدهيد، و همچنين آخرت را بر نحوى كه خبر مىدهند فرض كنيد و زياده بر آن چنانكه هست قرار بدهيد، و هر دو را با هم بسنجيد و تأمل كنيد كه آيا از براى آنچه مىشنويد از نعمتها و لذتهاى دنيا اگر همه چنان باشد و كمتر از آن نباشد ترك مىتوان كرد آنچه خبر مىدهند از لذتها و نعمتهاى آخرت اگر همه بهمان نهج باشد كه مىشنويد و زياده بر آن نباشد؟! هر عاقلى كه اندك تأمل كند ميداند كه ترك آنها از براى اينها نتوان كرد، پس چگونه توان كرد و حال آنكه اينها هرگاه مشاهده شود كمتر