شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٣٦٨ - ٨٧٨٥ من بذل جهد طاقته بلغ كنه ارادته
نزديك باشد و تواند با او جنگ كرد جنگ كند و هر كه دور باشد و نتواند اكتفا كند بدشمنى، و ممكن است كه مراد به «نزديك و دور» خويش و بيگانه باشد، و اين كه خويشان او كه اهتمام باصلاح او دارند با او جنگ كنند و بيگانگان كه اهتمام بآن ندارند اكتفا كنند بدشمنى با او.
٨٧٨٢ من سامح نفسه فيما يحب أتعبه فيما يكره.
هر كه مسامحه كند با نفس خود در آنچه دوست مىدارد تعب فرمايد او را در آنچه ناخوش مىدارد، يعنى هر كه سهل انگارى كند با نفس خود در آنچه دوست دارد آن را از منكرات و منع نكند او را از آنها بتعب اندازد او را عاقبت در آنچه ناخوش مىدارد از عذاب و عقاب جزاى آن.
٨٧٨٣ من ضرب يده على فخذه عند مصيبة فقد أحبط أجره.
هر كه بزند دست خود را بر ران خود نزد مصيبتى پس بتحقيق كه باطل كند اجر خود را.
٨٧٨٤ من أسهر عين فكرته بلغ كنه همته.
هر كه بيدار دارد چشم فكرت خود را برسد بنهايت همت خود، مراد به «بيدار داشتن چشم فكرت خود» بيدار داشتن چشم خودست در شبها از براى فكر و تأمل در مسائل و غير آنها از آنچه اصلاح حال او كند، يا اين كه كنايه است از كار فرمودن فكر و بيكار نگذاشتن آن، چه هرگاه بكار رود بمنزله شخصى است كه بيدار باشد، و هرگاه بكار نرود گوئيا كه شخصيست كه در خوابست و مراد به «همت او» عزم و قصد اوست، يعنى برسد بنهايت آنچه عزم و قصد آن دارد.
٨٧٨٥ من بذل جهد طاقته بلغ كنه ارادته.