شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٣٦ - ٧٣٥٢ لله سبحانه حكم بين فى المستأثر و الجازع
عبرتها باشد كه گرفته مىشود از امورى كه دلالت ميكند بر بىاعتبارى دنيا و خوارى آن، و مراد به «آنچه منع كرده، و در آنست منع پذيرفتن» اخبار پيغمبران و مواعظ و نصايح ايشان باشد، بر هر تقدير مراد برسول خدا حضرت جبرئيل است ٧ و در بعضى نسخهها «رسل» بجاى «رسول» است و بنا بر اين ترجمه اينست كه:
«بعد از رسولان خدا» و مراد همه فرشتگانيست كه پيغام آورند از براى انبيا :، و مراد به «ترسانندگان» پيغمبران و خلفاى ايشانست صلوات الله عليهم أجمعين، و مراد اينست كه رساننده از جانب حق تعالى بعد از جبرئيل مثل پيغمبران و خلفاى ايشان نيست پس با وجود أخبار ايشان خصوصا هرگاه عبرتها شاهد بر آنها باشد مخالفت آنها گنجايش ندارد و راه عذرى از براى آن نماند، و در نهج البلاغه باين نحو نقل شده:
لقد جاهرتكم العبر و زجرتم بما فيه مزدجر، و ما يبلغ عن الله بعد رسل السماء الا البشر.
هر آينه بتحقيق آشكار شده از براى شما عبرتها، يا به آواز بلند پند داده شما را عبرتها، و منع كرده شدهايد به آن چه در آنست منع پذيرفتن، و نمىرساند از جانب خدا بعد از رسولان آسمان مگر آدمى، و حاصل هر دو يكيست.
٧٣٥٢ لله سبحانه حكم بين فى المستأثر و الجازع.
از براى خدا كه پاكست او حكميست ظاهر در مستأثر و جازع، اين چنانكه در نهج البلاغه نقل شده تتمه كلاميست كه فرموده در باب كشتن عثمان و سابق بر اين اولا كلاميست كه حاصل آن اينست كه: من نه امر كردهام بكشتن او و نه نهى كردهام از آن، اما اين كه آنان كه ترك يارى او كردند بهترند از آنان كه يارى او كردند، و بعد از آن فرموده كه: من فراهم آورم از براى شما حقيقت كار او را و در بيان آن فرموده: استأثر فاساء الامرة، و جزعتم فاسأتم الجزع، و لله حكم