شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٢٤ - ٧٣١٦ لكل شيء بذر، و بذر العداوة المزاح
و ابن ابى الحديد در شرح خود «ظاهر» را عبارت از ميل بعقل و ميل بهوى گرفته و «باطن» را عبارت از ثواب و عقاب آنها كه در اين نشأه پنهانست و در آخرت ظاهر خواهد شد، و بنا بر اين ظاهرست كه هر ظاهرى را از آنها باطنى باشد از اينها، و متعرض ربط حديث مذكور بكلام سابق نشده و همين تفسيرات را از أصحاب متكلمين خود نقل كرده كه گفتهاند كه: گاه هست كه حق تعالى مؤمن را دوست مىدارد باين معنى كه اراده ثواب دادن او دارد، و دشمن مىدارد عملى از اعمال او را كه صغيره باشد از صغائر كه ناخوش باشد نزد خدا، اما قادح در ايمان او نباشد و حسنات او كفاره آن شوند، و گاه هست كه دشمن مىدارد بنده را باين معنى كه اراده عقاب او را دارد و دوست مىدارد عملى را از أعمال او مثل طاعتى از طاعات، و دوستى او آنرا اينست كه ساقط ميكند بسبب آن بعضى از عقاب او را.
و تكلف و تعسف اين توجيه نيز و همچنين آنچه نقل كرده از تفسير حديث شريف بر عارف بصير پوشيده نيست، و الله تعالى يعلم.
٧٣١٤ لكل داخل دهشة فابدأوا بالسلام.
از براى هر داخل شونده دهشتى باشد پس ابتدا كنيد بسلام، يعنى ابتدا كنيد شما بسلام بر او تا اصلاح حال او بشود و از آن دهشت و حيرانى برآيد.
٧٣١٥ لكل قادم حيرة فابسطوه بالكلام.
از براى هر قادمى حيرانيى باشد پس گشاده رو گردانيد او را بسخن گفتن، يعنى هر كه بمجلسى آيد او را حيرانيى باشد پس ابتدا كنيد با او بسخن گفتن و مهربانى، تا او از آن حيرت برآيد و شكفته و گشادهرو گردد.
٧٣١٦ لكل شيء بذر، و بذر العداوة المزاح.
از براى هر چيزى تخمى باشد و تخم دشمنى مزاح است، چون مزاح و خوشطبعى بسيار با مردم سبب بدشمنى ايشان مىشود آنرا تخم دشمنى فرمودند كه بمنزله تخمى است كه بكارند و دشمنى برويد.