شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٢٢ - ٧٣١٣ لكل ظاهر باطن على مثاله، فمن طاب ظاهره طاب باطنه، و ما خبث ظاهره خبث باطنه
در بلا و عذاب و نكال باشد و آن هم تأكيد «عقوبت» است يا مراد به «عقوبت» عقوبت أخرويست و به «افتادن» افتادن در بلا و پستى دنيوى.
٧٣١٣ لكل ظاهر باطن على مثاله، فمن طاب ظاهره طاب باطنه، و ما خبث ظاهره خبث باطنه.
از براى هر ظاهرى باطنى باشد بر مانند آن، پس كسى كه نيكو باشد ظاهر او نيكو باشد باطن او، و آنچه زشت باشد ظاهر آن زشت باشد باطن آن، اين نزديكست بمضمون آيه كريمه «البلد الطيب يخرج نباته بإذن ربه و الذي خبث لا يخرج إلا نكدا» بلد نيكو بيرون مىآيد سبزه آن باذن پروردگار آن، و آنچه پليد باشد بيرون نمىآيد مگر دشوار سخت» و پوشيده نيست كه ممكن است مراد به «ظاهر» صورت و خلقت باشد و نيكويى آن نشان نيكويى باطن باشد و زشتى آن نشان زشتى باطن باشد، و ممكن است كه مراد به «ظاهر» أفعال و أعمال ظاهرى باشد و به «باطن» أخلاق و ملكات باطنى، و خوبى آنها علامت خوبى اينها، و بدى آنها علامت بدى اينها، و آيه كريمه نيز تمثيلى از براى هر يك از اينها مىتواند بود، نهايت بر هر تقدير ظاهر اينست كه حكم أكثرى باشد و كلى نباشد خصوصا بنا بر احتمال اول.
و اين كلام شريف در نهج البلاغه نيز نقل شده و در آنجا بعد از اين اينست:
و قد قال الرسول ٦، ان الله يحب العبد و يبغض عمله و يحب العمل و يبغض بدنه، يعنى و بتحقيق كه فرموده رسول خدا ٦: بدرستى كه خدا دوست مىدارد بنده را و دشمن مىدارد عمل او را، و دوست مىدارد عمل را و دشمن مىدارد بدن او را، يعنى نسبت ببعضى بندگان چنانست كه دوست مىدارد ايشان را و دشمن مىدارد عمل ايشان را، و نسبت ببعضى چنين است كه: دوست مىدارد عمل ايشان را و دشمن مىدارد بدن ايشان را، و پوشيده