شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ١٣٦ - ٧٦٥٠ من عمل بالحق غنم
٧٦٤٧ من اختبر اعتزل.
هر كه آزمايش كند گوشهگيرى كند، يعنى هر كه آزمايش كند مردم را ظاهر مىشود بر او اين كه اختلاط و آميزش با اكثر ايشان بغير زيان و خسران ثمره ندارد پس كنار جويد از ايشان و گوشهگيرى گزيند.
٧٦٤٨ من حسن ظنه اهمل.
هر كه نيكو باشد گمان او اهمال كند، يعنى هر كه نيكو باشد گمان او بمردم و همه كس را راست و بىمكر و حيله داند اهمال كند در امور و معاملات خود و اهتمام نكند در محكم كردن آنها و عاقبت زيان و خسران يابد.
٧٦٤٩ من ساء ظنه تأمل.
هر كه بد باشد گمان او تأمل كند، يعنى بد باشد گمان او بمردم تأمل كند در كارها و معاملات خود و سعى كند در محكم كردن آنها كه مبادا از كسى فريب خورد، و مراد از اين دو فقره مباركه اينست كه بهر كس گمان نيكو نبايد داشت و اعتماد بر راستى و درستى او پيش از آزمايش نبايد كرد بلكه بد گمان بايد بود نه باين معنى كه حكم ببدى او بايد كرد بلكه باين معنى كه احتمال بدى و مكر و حيله او بايد داد زيرا كه بسيارى از مردم چنين باشند پس هرگاه در هر كسى اين احتمال بدهد تأمل كند در معاملات خود با هر كس و اهتمام كند در محكم كردن آنها تا از فريب آنها بقدر مقدور ايمن گردد.
٧٦٥٠ من عمل بالحق غنم.
هر كه عمل كند بحق غنيمت يابد، يعنى هر گاه كسى آنچه گويد يا كند حق باشد نفع برد و زيان و خسران نكند، زيرا كه زيان و خسرانى اگر در آن باشد زيان دنيوى باشد و هرگاه بحق آن زيان بكشد همه آن نفعست نه زيان.