شرح مثنوى - شهيدى، سید جعفر - الصفحة ٢٧١ - حكايت در تقرير آنكه صبر در رنج كار، سهل تر از صبر در فراق يا ربود

مأخذ اين داستان روايتى است كه در ذيل زهرالآداب (ص ٢٥٤) آمده است: مزيد مدنى جامه اى بر تن زن خويش پوشاند. زن از درشتى جامه شكايت كرد مزيد گفت آن را درشت تر مى بينى يا طلاق را.

به يك ره: يكباره. (اى كه يكباره جوانمردى را پشت سر گذارده اى.) خوارى چرا: چنين است ظبط نسخه اساس. و ظاهرا تركيب «خوارى چرا» است. اگر چنين باشد «خوارى چرا» به معنى جايگاه خوارى است و اگر «چرا» جدا از «خوارى» خوانده شود، «باشم» به معنى «كنم» به كار رفته است. (تا كى در اين خوارى چرا كنم.) و هر دو صورت تكلف آميز است. و براى همين تكلف است كه شارحان «چرا» را «چرا» خوانده اند. و ممكن است «چرا»، تلفظى در «چرا» باشد.

نفقه و كسوه: آنچه بر شوى واجب است آماده كردن آن، و آن خوراك است و پوشش و جاى باش چنانكه در فقه مقرر است.

وسخ: چرك.

تشنيع زن: سرزنش كن. كنايت از كسى كه شكايت از سختى ها و بلاها دارد (بيت ١٦٤٥).

ترك هوا: به خواهش نفس رفتار نكردن و سختى عبادت و رياضت را تحمل كردن.

ممتحن: آزماينده. بعد ممتحن: دورى از خدا.

چونى تو: چنانكه در حديث است:

انا عند المنكسرة قلوبهم لاجلى‌

.

ور نگويد ...: و اگر تو را ان فهم و انديشه نيست كه از پرسش او آگاه شوى، همان ذوق تو نشان پرسش اوست.

حذر از نام و ننگ كردن: كنايت از خواهان آشكارا شدن و شناسا گرديدن نبودن. اگر خود از او پرسشى نكنند، پيامى براى او فرستند.

مفتكر: آنكه بدو مى انديشد.