دفاع از تشیع، ترجمه الفصول المختارة للمفید - خوانساري، آقا جمال - الصفحة ٤٢٣ - ملاك تشخيص احاديث پيامبر ص از احاديث على ع

و گفته است شيخ- ادام اللَّه حراسته- كه آنچه ذكر كرده نظّام از امير المؤمنين ٧ نيست در آن چيزى كه موجب تدليس آن حضرت در حديث و به شبهه انداختن مردم در اخبار باشد.

بلكه آنچه دو حديث مذكور دلالت بر آن دارد آن است كه آن حضرت مراد خود را از كلام ظاهر ساخته و تميز داده كلام خود را كه ظاهر و باطن آن يكى باشد يعنى تأويل نداشته باشد از كلامى كه تأويل داشته باشد و به حسب ظاهر لفظ معنى‌اى از آن مفهوم شود و به حسب باطن معنى ديگر.

و گفته است:

«إذا حدّثتكم عن رسول اللَّه ٦ فهو كما حدّثتكم و اذا لم اسند الحديث الى الرّسول ٦ فله وجه و تأويل»

؛ يعنى هر گاه من حديث نقل كنم به شما از زبان رسول اللَّه ٦ پس به درستى كه آن چنان است كه نقل كرده‌ام و هر گاه اسناد نكنم به رسول ٦ پس به درستى كه آن حديث را وجهى از وجوه تأويل است.

پس به حسب اين قاعده كه آن حضرت وضع فرموده برطرف مى‌شود از ايشان ملتبس شدن احاديث كه آن حضرت نقل مى‌كند و زايل مى‌شود از ايشان شك و ريب (يعنى مى‌دانند كه كدام يك از احاديث را بر معنى ظاهر حمل كنند و كدام را محتاج به تأويل دانند) پس بنا بر اين، بى‌معنى باشد آن سخن نظّام كه گفته است چگونه جايز باشد معاريض در حديث نسبت به كسى كه داند اين را كه هر گاه بگويد به مردم كه امر كرد مرا رسول اللَّه ٦ به فلان و فلان همگى مردم اعتقاد كنند كه مشافهة آنها را از رسول خدا شنيده است؛ زيرا كه آن حضرت منع كرده است مردم را از اعتقاد به حديثى كه تأويل داشته باشد (و گفته است كه عمل نكنند به معنى كه ظاهر لفظ دلالت بر آن دارد و به واسطه اينكه بيان فرموده است علامت تعريض و كنايه را در حديث و آن علامت‌