دفاع از تشیع، ترجمه الفصول المختارة للمفید - خوانساري، آقا جمال - الصفحة ٢٩٠ - پاسخ شيخ مفيد به ادعاى معتزله در باره توبه زبير

و دلالت نمى‌كند اين قول حضرت بر اينكه زبير مستحق بهشت است و نه بر اينكه مستحق بهشت است كسى كه به دست قزمان كشته شده و نه بر اينكه توبه كرده است از كفر و مسلمان شد و نه بر اينكه مستحق عقاب نيست و اين ظاهر است براى كسى كه تأمل كند.

و جواب ديگر و آن اين است كه بعضى شيعه گفته‌اند كه ابن جرموز مستحق آتش شد به سبب آنكه مخالفت امام عادل (يعنى امير المؤمنين ٧ كرد) در قتل زبير؛ زيرا آن حضرت ندا كرده بود در جنگ بصره كه «از عقب گريخته مرويد و تمام كش مكنيد مجروحى را و از براى شماست هر چه در ميان لشكرگاه شما باشد از اسب و سلاح»[١] پس ابن جرموز مخالفت آن حضرت كرد و از عقب زبير رفت و حال آنكه او گريخته بود پس مستحق آتش شد به سبب آنچه مرتكب آن شده بود از ضلالت و مخالفت امام و عصيان به وى لازم نمى‌آيد از اين اينكه بوده باشد زبير از اهل بهشت.

زيرا ربطى و تعلقى نيست ميان استحقاق ثواب زبير و استحقاق عقاب ابن جرموز به سبب مخالفت با امام خود و قصورى نيست در تمسك به اين وجه. بلكه وجهى است واضح و معتمد.

[پاسخ شيخ مفيد به ادعاى معتزله در باره توبه زبير]

سؤال ديگر، شيخ- ادام اللَّه عزّه- فرمود: اگر كسى بگويد چرا انكار مى‌كنيد كه اخبار نبى ٦ به اينكه قاتل زبير مستحق آتش است دلالت كند بر اينكه زبير مستحق بهشت است و اينكه قاتل او مستحق آتش است به سبب اينكه مقتول از اهل بهشت است نه براى چيزى ديگر از آنچه شما ذكر كرديد.

و الّا پس اگر بوده باشد امر چنان كه شما دعوى كرديد نه به آن طريق كه ما گفتيم باطل مى‌شود معنى قول نبى ٦؛ زيرا تنبيه كرده است به اينكه قاتل مستحق آتش است بر اينكه مقتول مستحق بهشت است به اين طريق كه ذكر كرده است مقتول را

[١]« سنن الكبرى بيهقى» ٨/ ١٨١،« تاريخ ابن اثير» ٣/ ٢٥٧.