دفاع از تشیع، ترجمه الفصول المختارة للمفید - خوانساري، آقا جمال - الصفحة ٣٨٨ - پاسخ شيخ مفيد به نظام - بىاساس بودن ادعاهاى نظام

گفته است ابراهيم نظّام پس به تحقيق اقرار كردند اين جماعت بر نفس خود اينكه به گمان، حكم در خون مسلمانان مى‌كنند. و به رأى خود مباح مى‌گردانند زنان را بر مردان و از پيش خود حكم مى‌كنند در مال بندگان خدا، و به گمان، واجب مى‌گردانند عبادات را بر مسلمانان. و حال آنكه نهى كرده خداى تعالى بندگان را از اينكه حكم كنند در امور دين به رأى و گمان دهند در حق يك ديگر به آن و گفته است در قرآن مجيد:

إِلَّا مَنْ شَهِدَ بِالْحَقِّ وَ هُمْ يَعْلَمُونَ‌[١] امر كرده بندگان را به علم يقينى پس مخالفت كرده‌اند قوم امر و نهى خداى عز و جل. و حال آنكه مى‌دانند مردم اطاعت مى‌كنند ايشان را و آنچه حكم مى‌كنند در نظر مردم لازم و واجب است و گريزى از آن نيست.

گفته است ابراهيم هر گاه اين شيوه و اين سلوك يعنى حكم كردن به رأى در امور دين موجود باشد در بزرگ و كوچك پيشينيان، يعنى آن جماعت كه به خدمت رسول خدا ٦ رسيده‌اند پس چه گمان دارى به جمعى كه تابعين‌اند. و همچنين چه گمان دارى به طايفه‌اى كه بعد از تابعين‌اند و هر گاه اقرار كرده باشند قوم بر نفس خود به آنچه گفتيم پس آنچه اقرار نكرده‌اند به آن و پنهان كرده‌اند و صرفه در پنهان داشتن آن ديده‌اند به يقين بيش از آن خواهد بود كه اقرار كرده‌اند.

[پاسخ شيخ مفيد به نظّام‌]- [بى‌اساس بودن ادعاهاى نظّام‌]

گفته است شيخ- ادام اللَّه عزّه- به تحقيق داخل كرده ابراهيم نظّام، امير المؤمنين ٧ را در جماعتى كه ما نقل كرديم سخن نظام را در شأن ايشان و آن حضرت را منسلك گردانيده در سلك آن جماعت به اعتبار گفتارهاى ناپسنديده و اين كار از ابراهيم صادر شده به محض عنادى كه با آن حضرت داشته و تعصبى كه بازگشت ننموده در آن تعصب به سوى شبهه چه جاى دليل. بلكه اعتماد كرده در امداد تعصب و عناد بر بهتان و لجاج.

جاحظ و ياران او از اهل اعتزال، گمان كرده‌اند كه نظّام تمسك جسته در اين‌

[١] سوره زخرف، آيه ٨٦.