دفاع از تشیع، ترجمه الفصول المختارة للمفید - خوانساري، آقا جمال - الصفحة ٦٢٩ - فصل ١١٩ تهمت معتزله و حشويه به شيعه در باب«مناظره كردن»

فصل ١١٩ [تهمت معتزله و حشويه به شيعه در باب «مناظره كردن»]

از جمله حكايات كه گفتم به شيخ ابو عبد اللَّه- ادام اللَّه عزّه- آنكه «معتزله» و «حشويه»[١] گمان كرده‌اند اين را كه آنچه تو به جا آرى از مناظره و مباحثه چيزى است كه مخالف اصول اماميه است و خروج از اجماع اماميه؛ زيرا طايفه اماميه جايز نمى‌دانند مناظره را به حسب دين و نهى مى‌كنند از آن و روايت مى‌كنند از ائمه خود نسبت دادن بدعت را به كسى كه مباحثه و مناظره كند و مذمّت استعمال‌كننده آن را. آيا با تو هست روايتى از اهل بيت عليهم السّلام در صحت مناظره يا آنكه اعتماد كرده‌اى بر دليلهاى عقلى و التفات نمى‌كنى به آنچه مخالف دليل عقلى است و اگر چه اجماع طايفه اماميه بر آن واقع باشد؟

پس گفت شيخ كه خطا كرده‌اند معتزله و حشويه در آنچه ادعا نموده‌اند بر ما از اينكه خلاف اجماع كرده‌ايم در استعمال مناظره و خطا كرده هر كه ادعا كرده اين را از طايفه اماميه و جهل ورزيده؛ زيرا فقهاى اماميّه و رؤساى ايشان در علم دين به جا مى‌آورده‌اند مناظره را و اعتقاد داشته‌اند به صحّت آن و گرفته‌اند بر سبيل قبول اين شيوه را از ايشان هر كه بعد از ايشان بوده و اعتقاد كردند به آن.

و به تحقيق به نهايت رسانيده‌ام اين سخن را در اين باب و ذكر كرده‌ام نامهاى جماعتى را كه مشهور بوده‌اند به مناظره و كتابهاى ايشان را و مدح ائمه عليهم السّلام ايشان را در دو كتاب خود كه يكى كتاب «الكامل في علوم الدين» و يكى كتاب «الاركان في دعائم الدين»[٢] است.

[١].« حشويّه در اسلام لقب تحقير آميزى است كه بعضى از علماى كلام اسلام مانند« معتزله» به« اصحاب حديث» دادند زيرا اصحاب حديث غالبا قائل به« تجسّم» و« تشبيه» خداوند بودند.»« فرهنگ فرق اسلامى دكتر مشكور» ص ١٥٩

[٢]. شيخ مفيد از اين كتاب خود در« تصحيح اعتقادات الاماميه» ص ٧٢ نيز نام برده ولى فعلا از نسخه خطى آنها اطلاعى در دست نيست.