دفاع از تشیع، ترجمه الفصول المختارة للمفید - خوانساري، آقا جمال - الصفحة ١٩٦ - سخن ابو عثمان مازنى و ابو سعيد اصمعى در باره زبان عربى

ابو الاسود گفت كه اين كلامى است خوب پس چه امر مى‌كنى بكنم با آن بدرستى كه من نمى‌دانم كه چه اراده كرده‌اى به واقف ساختن من بر اين كلام؟

امير المؤمنين ٧ فرمود: شنيده‌ام كه در بلد شما غلطهاى فاحش مى‌كنند، پس دوست مى‌دارم رسم كنم كتابى، كسى كه نظر كند در آن فرق كند ميان كلام عرب و كلام اين طايفه پس بنا كن تو بر اينكه من نوشته‌ام و چيزهاى ديگر اضافه كن و كتابى جمع كن در اين باب.[١] ابو الاسود گفت: توفيق دهد خدا ما را به راه راست به بركت تو يا امير المؤمنين.

شيخ- ايّده اللَّه- فرمود كه اختلاف كرده‌اند قوم در معنى نحو كه چه چيز است؛ بعضى گفته‌اند نحو آن چيزى است كه قصد آن كرده باشند، عرب مى‌گويد: «نحا نحوه»؛ يعنى قصد كرد قصد آن، و اين علم را نحو مى‌گويند از براى آنكه در آن اراده و قصد اعراب كلمه كرده‌اند.

[سخن ابو عثمان مازنى و ابو سعيد اصمعى در باره زبان عربى‌]

ابو عثمان مازنى‌[٢] گفته است كه «نحو»، ناحيه و كنار كلام است، و عربيت اسم لغت است. مى‌گويند: «هى اللّغة العربيّة»؛ يعنى اين لغتى است خوب و فصيح و ظاهر. و عربى را عربى مى‌گويند از براى اينكه ظاهر كرده است الفاظ را.

اصمعى‌[٣] گفته است كه گفت مردى به پسر خود، اى پسر! درست كنيد زبانهاى خود را از براى آنكه مرد حادث مى‌شود براى او حادثه‌اى كه دوست مى‌داريد تقطيع كند در آن، پس عاريه مى‌گيريد از دوست خود اسب و جامه او را و نمى‌جويد كسى را كه عاريه بگيرد از او زبان او را.

[١]« رياض العلماء» ٣/ ٢٩،« شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد» ١/ ٢٠ با مختصر تفاوت.

[٢] بكر بن محمد معروف به« ابو عثمان مازنى» يكى از بزرگترين اديبان اسلام است. از شاگردان اسماعيل بن ميثم است. مازنى از علماى شيعه مى‌باشد. مبرّد نحوى معروف شاگرد او بوده است.

ابو عثمان در سال ٢٤٧ هجرى قمرى درگذشت.« الكنى و الالقاب قمى» ٣/ ١٣١،« شذرات الذهب حنبلى» ٢/ ١١٣ ذيل حوادث ٢٤٧ هجرى قمرى.

[٣] ابو سعيد عبد الملك بن قريب بن عبد الملك معروف به« أصمعى» استاد ابو عثمان مازنى است.

او در سن ٨٨ سالگى در سال ٢١٦ در بصره درگذشت.« تاريخ بغداد» ١٠/ ٤١٠.