دفاع از تشیع، ترجمه الفصول المختارة للمفید - خوانساري، آقا جمال - الصفحة ٢٢ - پيشگفتار

افكار، اينها همه عواملى بود كه سطح آرامى در زندگى قرن چهارم اسلام باقى نمى‌گذاشت، و باعث مى‌شد تا قدرتهاى سياسى بتوانند، وحدت كلّى اسلامى را و انسجام خلّاق را در امّت، دچار تزلزل و به هم ريختگى كنند و آن شيرازه استوار را از هم بگسلند.»[١] شهر بغداد در آن روزگار، به عنوان مهمترين مركز علمى و سياسى جهان اسلام به شمار مى‌رفت و از ويژگيهاى خاصى برخوردار بود. آل بويه و حمدانيان كه شيعه مذهب بودند، قدرت يافته و از دانشمندان شيعه حمايت مى‌كردند يا حد اقل از آن آزار و اذيت‌ها كه قبلا به شيعيان مى‌رسيد، جلوگيرى مى‌كردند و اين فرصت خوبى بود تا دانشمندان شيعه از حقانيّت مذهب اماميّه دفاع نمايند.

شيخ مفيد اين مسئوليّت بزرگ را در بغداد به عهده داشت و شاگردان برجسته‌اى از قبيل شريف رضى، سيّد مرتضى، شيخ طوسى، ابو العباس نجاشى، قاضى ابو الفتح كراچى و ... را تربيت نمود كه هر كدام در دفاع از مبانى شيعه تلاشهاى چشمگيرى انجام دادند و از طرف ديگر شيخ مفيد با بزرگان فرقه معتزله و اشاعره و مذاهب گوناگون اهل سنت و حتى فرقه‌هاى شيعه از قبيل زيديه و اسماعيليه به بحث و مناظره حضورى و شفاهى مى‌پرداخت، كه نمونه‌هاى آن را در كتاب ارزنده «الفصول المختارة» مى‌بينيم.

اين بحث گاهى در خانه شيخ مفيد كه محل رفت و آمد بزرگان همه مذاهب بود، صورت مى‌پذيرفت‌[٢] و گاهى در مساجد و محافل علمى انجام مى‌گرفت حتى در مجلس ترحيم! چنان كه سيد مرتضى رحمه اللَّه گزارش مى‌دهد كه شيخ مفيد با «قاضى ابو بكر» (كه از اهل سنت است) روز وفات ابو عبد اللَّه محمد بن محمد بن طاهر موسوى رحمه اللَّه (كه از مشايخ روايت شيخ مفيد بود)، در منزل وى در

[١].« مير حامد حسين» استاد محمد رضا حكيمى، ص ١٥- ١٦

[٢].« منتظم ابن جوزى» ٨/ ١١