دفاع از تشیع، ترجمه الفصول المختارة للمفید - خوانساري، آقا جمال - الصفحة ٦٢٠ - فصل ١١٦«اتحاد» در دين مسيحيت و«كسبى» و«احوالى» خلاف عقل است

آيا چگونه خبر دار نشده‌اند به تناقض دو سخن خود كه يكى انكار اين جماعت است بر مشبّهه و ديگرى مذهب خودشان در صفات اللَّه تعالى؟! و به تحقيق قرآن ناطق است به اينكه اللَّه تعالى را علم است.

و فرموده است اللَّه تعالى كه: أَنْزَلَهُ بِعِلْمِهِ‌[١] و همچنين فرموده است: ما تَحْمِلُ مِنْ أُنْثى‌ وَ لا تَضَعُ إِلَّا بِعِلْمِهِ‌[٢] و همچنين فرموده است: وَ لا يُحِيطُونَ بِشَيْ‌ءٍ مِنْ عِلْمِهِ إِلَّا بِما شاءَ[٣] مسلمانان همگى گفته‌اند مطلقا كه مر اللَّه تعالى را قدرت است و به درستى كه قرآن نياورده است اين را كه اللَّه تعالى را حالى است، بلكه همگى اتفاق كرده‌اند بر تخطئه كسى كه تكلّم به اين كلام نمايد در شأن اللَّه تعالى. و هرگز شنيده نشده اين سخن از اهل قبله تا آنكه احداث كرد اين را ابو هاشم و متابعت كرده‌اند او را جماعتى از اهل اعتزال و مخالفت كردند در اين قول جميع اهل اسلام را چنان كه ذكر كرديم و به درستى كه جماعتى كه صاحب اين قول‌اند گمان كرده‌اند كه «احوال» كه به خداى تعالى نسبت داده‌اند با يك ديگر مختلف‌اند كه اگر اختلاف نداشته باشند صفات اللَّه تعالى مختلف نمى‌شود. و حال آنكه صفات اللَّه تعالى با هم اختلاف دارد. مثل علم و قدرت و سمع و بصر. و هر گاه مى‌گوئيم به اين جماعت كه آيا اين «احوال» يكى‌اند با اللَّه تعالى يا غير اللَّه تعالى‌اند؟ در جواب مى‌گويند كه نمى‌گوئيم عين خدايند و نمى‌گوئيم غير خدايند، بلكه مى‌گوئيم كه هر كه يكى از اين دو قول را بگويد محالى گفته خواهد بود و اين جماعت با اين سخن كه مذكور شد نسبت جهل مى‌دهند به طايفه مجبّره‌[٤] از اين رو كه گفته‌اند كه صفات اللَّه تعالى نه عين خدايند و نه غير خدا. و تعجب مى‌كنند از ايشان و به‌

[١]. سوره نساء، آيه ١٦٦

[٢]. سوره فاطر، آيه ١١

[٣]. سوره بقره، آيه ٢٥٥

[٤]. ظاهرا آنچه صحيح است به جاى« مجبّره»،« مشبّهه» مى‌باشد. ر. ك:« الحكايات شيخ مفيد» ص ٥٢