پيكار صفين (ترجمه وقعة صفين)

(١)

مقدمه چاپ نخست

١ ص

نسخههاى كتاب صفين

ورود على(عليه السلام) به كوفه

١٣ ص

(٩)

خطبه او در حق مردم كوفه

١٥ ص

(١٠)

على و مالك بن حبيب

ابو برده ازدى(كه بود)؟

١٨ ص

(١٣)

منزلى كه على(عليه السلام) در كوفه اختيار كرد

١٨ ص

(١٤)

سرزنش راندن او بر سليمان بن صرد

١٩ ص

(١٥)

سليمان صرد و(امام) حسن

٢٠ ص

(١٦)

آمدن سعيد بن قيس نزد على

٢٠ ص

(١٧)

نكوهش او بر اشراف كوفه

٢١ ص

(١٨)

شعر شنى در انگيختن على بر ضد معاويه

٢٢ ص

(١٩)

خطبه جمعه على(عليه السلام) در كوفه و مدينه

٢٣ ص

(٢٠)

گماشتن واليان بر شهرها

پرخاش ملامتگرانه ايمن بن خريم

٢٨ ص

(٢٣)

گفتگوى على با نرسا

٢٩ ص

(٢٤)

نامههاى على به واليان

٣٠ ص

(٢٥)

نامه على به جرير بن عبد الله

شعر خواهرزاده جرير

شعرى در ستايش جرير

نامه نگاشتن به اشعث بن قيس

٣٧ ص

(٣٤)

خطبه زياد بن مرحب

پيام شعرى سكونى به اشعث

٤٠ ص

(٣٧)

پارهاى ابيات كه از زبان اشعث سرودهاند

٤١ ص

(٣٨)

هيئتهايى كه نزد على آمدند

٤٣ ص

(٣٩)

گفتگوى او با جارية بن قدامة

٤٣ ص

(٤٠)

گفتگوى او با حارثة بن بدر

٤٤ ص

(٤١)

نامه احنف به بنى سعد

٤٤ ص

(٤٢)

شعر معاوية بن صعصعة

٤٥ ص

(٤٣)

رهسپار شدن بنى سعد به سوى كوفه

٤٧ ص

(٤٤)

اعزام جرير نزد معاويه

٤٧ ص

(٤٥)

آمدن جرير نزد معاويه

٤٨ ص

(٤٦)

خطبه جرير نزد معاويه

بيعت شاميان با معاويه براى خونخواهى عثمان

٥٣ ص

(٤٩)

گفتگوى معاويه با جرير و عتبه

٥٤ ص

(٥٠)

آغاز داستان عمرو بن عاص

٥٥ ص

(٥١)

گفتگوى او با وردان

٥٧ ص

(٥٢)

عزيمت عمرو نزد معاوية

٥٩ ص

(٥٣)

گفتگوى عمرو با معاويه

٥٩ ص

(٥٤)

بخشيدن مصر از سوى معاويه به عمرو

رايزنى عمرو براى معاويه

٦٩ ص

(٥٧)

نامه معاوية به شرحبيل

٧٠ ص

(٥٨)

صحنه سازى معاويه براى شرحبيل

٧٣ ص

(٥٩)

ديدار شرحبيل با جرير

٧٤ ص

(٦٠)

نامه شعرى جرير به شرحبيل

٧٥ ص

(٦١)

تأثير نامه جرير در دل شرحبيل

٧٦ ص

(٦٢)

نامه معاويه به شرحبيل

بازگشت شرحبيل نزد معاويه

نامه شعرى وليد به معاويه

٨٢ ص

(٦٨)

درنگ جرير نزد معاويه

نامه معاويه به على

٨٦ ص

(٧١)

نامه على به معاويه

گرد آمدن جرير و اشتر نزد على

٩١ ص

(٧٥)

رايزنى معاويه با عمرو پيش از حركت به صفين

٩٤ ص

(٧٦)

نامه معاويه و عمرو به مردم مدينه

٩٤ ص

(٧٧)

نامه عبد الله بن عمر به آن دو

٩٥ ص

(٧٨)

قصيده يكى از انصار، همراه با نامه پسر عمر

٩٦ ص

(٧٩)

درخواست عدى دائر بر فرستادن كسى نزد معاويه

٩٧ ص

(٨٠)

خفاف بن عبد الله و معاويه

٩٧ ص

(٨١)

گوش داشتن معاويه به قصيده خفاف

٩٨ ص

(٨٢)

معاويه درباره خفاف به شك افتاد و نيز از او در شگفت ماند

١٠١ ص

(٨٣)

نامه معاويه به ابن عمر

١٠٥ ص

(٨٤)

پاسخ عبد الله بن عمر به معاويه

١٠٧ ص

(٨٥)

نامه معاويه به سعد

١٠٨ ص

(٨٦)

شعرى كه معاويه براى سعد فرستاد

نامه معاويه به محمد بن مسلمه

سوگوارى بر عثمان نزد معاويه

١١٣ ص

(٩١)

حجاج بن صمه و معاويه

١١٣ ص

(٩٢)

سوگ سرايى معاويه بر عثمان

مدت نامهنگارى ميان على و معاويه و عمرو

١١٦ ص

(٩٥)

بيعت مالك بن هبيره با معاويه

خطبه معاويه پس از قتل عثمان

بيعت با معاويه بر خونخواهى عثمان

١١٨ ص

(١٠٠)

معاويه و عبيد الله بن عمر

١١٩ ص

(١٠١)

آمدن ابو مسلم خولانى نزد معاويه

١٢١ ص

(١٠٢)

خطبه ابو مسلم خولانى

نامه معاويه به على

١٢٣ ص

(١٠٥)

نامه على به معاويه

١٢٥ ص

(١٠٦)

رايزنى على با مهاجران و انصار پيش از لشكركشى به شام

خطبه على در رفتن به صفين

١٣٣ ص

(١١٢)

رأى اربد فزارى و اشتر

رأى حنظلة بن ربيع

١٣٥ ص

(١١٥)

رأى عبد الله بن معتم

١٣٥ ص

(١١٦)

متهم كردن حنظلة بن ربيع و عبد الله بن معتم

١٣٦ ص

(١١٧)

سرنوشت حنظلة بن ربيع و عبد الله بن معتم

١٣٧ ص

(١١٨)

تشويق معاويه از جانب حنظله

خطبه زيد بن حصين طايى

١٤٠ ص

(١٢١)

اعتراض مرد طائى به زيد بن حصين

رأى يزيد بن قيس و زياد بن نضر

١٤٣ ص

(١٢٤)

رأى عبد الله بن بديل

١٤٣ ص

(١٢٥)

اندرز على به حجر بن عدى و عمرو بن حمق

١٤٤ ص

(١٢٦)

نامه على به كارگزار خود مخنف بن سليم

١٤٦ ص

(١٢٧)

نامه على به ابن عباس درباره اختلاف مردم بصره

١٤٧ ص

(١٢٨)

نامه على به اسود بن قطنه

١٤٨ ص

(١٢٩)

نامه على به عبد الله بن عامر

١٤٩ ص

(١٣٠)

نامه على به ابن عباس

١٤٩ ص

(١٣١)

نامه على به فرماندهان سپاه

١٥٠ ص

(١٣٢)

نامه على به عاملان خراج

١٥١ ص

(١٣٣)

نامه على به معاويه

نامه على به عمرو بن عاص

گفتگوى زياد بن نضر و عبد الله بن بديل

خطبه على در دعوت به جهاد

اختلاف مردم در عزيمت با على

١٦١ ص

(١٤٣)

فرستادن باهليان به ديلم و فراخواندن اهل بصره به صفين

١٦٢ ص

(١٤٤)

پذيرش دعوت از سوى مردم و سران عرب

نامه محمد بن ابى بكر به معاويه

١٦٥ ص

(١٤٧)

نامه معاويه به محمد بن ابى بكر

١٦٧ ص

(١٤٨)

رفتن مردم به نخيله

١٦٩ ص

(١٤٩)

اندرز على به زياد بن نضر و شريح بن هانى

١٧٠ ص

(١٥٠)

نامه زياد بن نضر به على درباره كار شريح

١٧١ ص

(١٥١)

نامه شريح به على درباره زياد

١٧٢ ص

(١٥٢)

نامه على به آن دو

١٧٢ ص

(١٥٣)

نامه على به فرماندهان سپاه

١٧٤ ص

(١٥٤)

نامه على به سربازان

١٧٥ ص

(١٥٥)

تحقيقى پيرامون قبر يهودا

١٧٦ ص

(١٥٦)

خطبه معاويه براى مردم شام

١٧٨ ص

(١٥٧)

به كار گماشتن فرمانداران و كارگزاران از سوى معاويه

١٧٨ ص

(١٥٨)

بخش سوم كتاب صفين(بسيج، حركت، درگيرى و اعلان جنگ)

١٨١ ص

(١٥٩)

بيرون آمدن على رضى الله عنه از نخيله

١٨٣ ص

(١٦٠)

خطبه على هنگام عزيمت

مالك بن حبيب و على

١٨٦ ص

(١٦٣)

نماز على پس از حركت

١٨٧ ص

(١٦٤)

مسير سپاه به سوى صفين

١٨٧ ص

(١٦٥)

رسيدن اين خبر به عمرو

١٩٠ ص

(١٦٦)

رجز على براى عمرو و معاويه

١٩٠ ص

(١٦٧)

رجز على به معاويه

١٩١ ص

(١٦٨)

اختلاف در رياست كنده و ربيعه

١٩١ ص

(١٦٩)

شعر نجاشى در اين باره

١٩١ ص

(١٧٠)

گفتار سعيد بن قيس همدانى

١٩٢ ص

(١٧١)

گفتار حريث بن جابر

١٩٣ ص

(١٧٢)

معاويه اشعث را بر ضد على برمىانگيزد

١٩٣ ص

(١٧٣)

شكست(نقشه) معاويه

آزمون مالك بن حبيب

١٩٥ ص

(١٧٦)

گفته على درباره كربلا

١٩٥ ص

(١٧٧)

هرثمة بن سليم و حسين بن على

١٩٦ ص

(١٧٨)

گفته على درباره كربلا

١٩٧ ص

(١٧٩)

مسير سپاه به سوى صفين

١٩٧ ص

(١٨٠)

خبر آب صومعه(ماء الدير)

٢٠١ ص

(١٨١)

فرود آمدن سپاه در جزيره

٢٠٢ ص

(١٨٢)

على حكايت وضو ساختن پيامبر خدا(ص) را باز مىگويد

٢٠٢ ص

(١٨٣)

هيئت نمايندگى بنى تغلب

مسير معقل بن قيس به سوى رقه

٢٠٥ ص

(١٨٧)

نامه على به معاويه

حركت زياد بن نضر و شريح بن هانى

نامه او به زياد و شريح

٢١٣ ص

(١٩٣)

دعوت اشتر از اعور به جنگ تن به تن

نامه معاويه به على

نامه على به معاويه

٢١٨ ص

(١٩٨)

تسلط شاميان بر آب

٢١٩ ص

(١٩٩)

تسلط عراقيان بر آب و آزاد گذاشتن شاميان در استفاده از آن

٢٢١ ص

(٢٠٠)

تشويق سكونى بر جلوگيرى از آب

٢٢٢ ص

(٢٠١)

رأى عمرو در اين مورد

٢٢٣ ص

(٢٠٢)

رأى معرى بن اقبل در جلوگيرى از آب

پيوستن معرى بن اقبل به على

٢٢٥ ص

(٢٠٥)

اشعارى كه درباره بستن آب سرودهاند

پيروزى عراقيان بر آب

٢٢٩ ص

(٢٠٩)

از آنچه در طعن بر عراقيان سرودهاند

٢٢٩ ص

(٢١٠)

گفتگوى اشعث و عمرو

٢٣١ ص

(٢١١)

تجديد خاطره اختلاف بر سر آب

٢٣٢ ص

(٢١٢)

رجز اشتر در حمله بر عمرو

رجز اشتر روز فرات

از آنچه به روز فرات گفته شده

٢٣٥ ص

(٢١٨)

اشتر و حارث بن همام

٢٣٦ ص

(٢١٩)

خطبه اشتر در تشويق يارانش

٢٣٧ ص

(٢٢٠)

اشتر و حارث بن همام

٢٣٨ ص

(٢٢١)

مبارزه اشتر با رياح بن عتيك

٢٣٩ ص

(٢٢٢)

مبارزه اشتر با ابراهيم ابن وضاح و زامل بن عتيك

٢٤٠ ص

(٢٢٣)

مبارزه اشتر با اجلح

٢٤١ ص

(٢٢٤)

مبارزه اشتر با محمد بن روضه

گفتار على درباره سوگنامه اجلح

٢٤٣ ص

(٢٢٧)

از پاى در آمدن حبيب بن منصور

٢٤٤ ص

(٢٢٨)

رجز اشتر در آوردگاه

٢٤٤ ص

(٢٢٩)

اشتر و معاوية بن حارث

حمله اشتر و شرحبيل

بيرون شدن محمد بن مخنف به جنگ

٢٥٠ ص

(٢٣٥)

ازدحام براى دسترسى به آب

٢٥١ ص

(٢٣٦)

گفته سليمان حضرمى

٢٥٢ ص

(٢٣٧)

نظر عمرو بن عاص در آزاد گذاشتن آب

٢٥٣ ص

(٢٣٨)

عبيد الله بن عمر و على

٢٥٤ ص

(٢٣٩)

اعزام سفيران از طرف على نزد معاويه

بازگشت هيئت سفيران نزد على

مبادله سفيران بين على و معاويه

٢٥٩ ص

(٢٤٦)

ميانجيگرى ابى امامه و ابى الدرداء

مخالفت لشكريان با على

٢٦١ ص

(٢٥٠)

سرزنش على بر اشتر و اشعث

٢٦٢ ص

(٢٥١)

تأثير سرزنش بر آن دو

٢٦٢ ص

(٢٥٢)

تسلط على بر آب و آزاد گذاشتن آن

هماوردى علقمة بن عمرو با عوف

٢٦٥ ص

(٢٥٥)

بيرون آمدن دستههاى كوچك به جنگ

٢٦٧ ص

(٢٥٦)

مبارزه اشتر با يكى از تناوران(عماليق)

٢٦٨ ص

(٢٥٧)

خوددارى از جنگ در محرم

٢٦٨ ص

(٢٥٨)

رفت و آمد سفيران براى صلح

سخن شبث بن ربعى و زياد بن خصفة

پاسخ معاويه به او

سفيران معاويه نزد على

٢٧٣ ص

(٢٦٧)

خطبه على در ميان سفيران معاويه

٢٧٤ ص

(٢٦٨)

سخن شرحبيل و معن بن يزيد

خطبه على هنگام هر ديدار با دشمن

٢٧٨ ص

(٢٧٢)

خطبه على در تشويق به پيكار

٢٧٩ ص

(٢٧٣)

بستن پرچمها و گماشتن فرماندهان

٢٨٠ ص

(٢٧٤)

بخش چهارم كتاب صفين(پيكار اصلى و دلاوريها)

گفتار پيرامون ايمان اهل شام

٢٩٢ ص

(٢٧٨)

حديثهايى كه درباره معاويه رسيده است

٢٩٣ ص

(٢٧٩)

نبرد ابن حنفيه و ابن عمر

٢٩٩ ص

(٢٨٠)

نبرد عبد الله بن عباس و وليد بن عقبه

٣٠٠ ص

(٢٨١)

پيوستن شمر(بن ابرهه) به على

٣٠١ ص

(٢٨٢)

خطبه معاويه در حضور سپاهيان شام

خطبه على پيرامون تحريكى كه معاويه و عمرو كرده بودند

بستن پرچمها و تعيين فرماندهان

٣٠٧ ص

(٢٨٨)

توصيه عمرو به معاويه

٣٠٨ ص

(٢٨٩)

برابر نهادن فوجها

٣٠٩ ص

(٢٩٠)

رجزخوانى شامى و عمرو بن عاص

چگونگى سوار شدن على

٣١٣ ص

(٢٩٥)

دعاى ايشان در روز صفين

٣١٥ ص

(٢٩٦)

دعاى على هنگام رفتن به پيكار

٣١٥ ص

(٢٩٧)

نمازگزارى وى در تاريك روشن شب

بيرون آمدن او با سپاه خود

يورش عبد الله بن بديل

٣١٩ ص

(٣٠٢)

خطبه بديل براى ياران خود

٣٢٠ ص

(٣٠٣)

خطبه على در تشويق به پيكار

٣٢١ ص

(٣٠٤)

آنچه ميان معاويه و عمرو گذشت

٣٢٥ ص

(٣٠٥)

خطبه اشتر در قناصرين

٣٢٦ ص

(٣٠٦)

خطبه ذى الكلاع در قناصرين

٣٢٧ ص

(٣٠٧)

خطبه يزيد بن اسد بجلى براى شاميان

٣٣٠ ص

(٣٠٨)

رجزخوانى عمرو بن عاص و شاعرى از عراقيان

٣٣٢ ص

(٣٠٩)

مبارزه حجر نيك و حجر بد

مله رفاعه حميرى به حجر بد

٣٣٤ ص

(٣١٢)

فرستاده على به سوى سپاه معاويه

٣٣٥ ص

(٣١٣)

حمله عبد الله بن بديل به شاميان

٣٣٥ ص

(٣١٤)

از پاى در آمدن عبد الله ابن بديل

٣٣٦ ص

(٣١٥)

خطبه يزيد بن قيس در تشويق مردم بر پيكار صفين

٣٣٨ ص

(٣١٦)

حمله عبد الله بن بديل

٣٣٩ ص

(٣١٧)

حمايت حسين و محمد از پدر خود

على و سعيد بن قيس و اشتر

از پا در آمدن پياپى همدانيان

٣٤٤ ص

(٣٢٢)

پايدارى دادن اشتر ياران خود را

٣٤٦ ص

(٣٢٣)

بازآمدن مردم به سوى اشتر

٣٤٦ ص

(٣٢٤)

از پا در آمدن زياد بن نضر و يزيد بن قيس

٣٤٦ ص

(٣٢٥)

وصف اشتر در لباس رزم

اشتر و منقذ و حمير پسران قيس

٣٤٨ ص

(٣٢٨)

تشويق اشتر يارانش را

سردار خثعم شام و سردار خثعم عراق

پيكار بنى نهد بن زيد

٣٥٦ ص

(٣٣٥)

ازد عراق و ازد شام

٣٥٨ ص

(٣٣٦)

خطبه عتبة بن جويريه

٣٦٠ ص

(٣٣٧)

نداى مالك بن حرى نهشلى

٣٦١ ص

(٣٣٨)

سوگوارى نهشل بن حرى بر برادر خود مالك

٣٦٢ ص

(٣٣٩)

پارهاى از كسان كه در صفين از پا در آمدند

٣٦٥ ص

(٣٤٠)

ادهم بن محرز و شمر بن ذى الجوشن

٣٦٥ ص

(٣٤١)

هماوردى سويد بن قيس و ابى العمرطة

٣٦٦ ص

(٣٤٢)

هماوردى بشر بن عصمه با ابن عقديه

هجوم يكى از ياران على بر معاويه و گريختن وى

٣٦٩ ص

(٣٤٥)

حمله ابو ايوب به شاميان

٣٧٠ ص

(٣٤٦)

هماوردى مردى با برادر خويش

از پا در آمدن عمرو بن حصين سكسكى

على معاويه را به هماوردى مىخواند

٣٧٥ ص

(٣٥٢)

سرتافتن معاويه از هماوردى با على و پرخاش او با عمرو بن عاص

٣٧٦ ص

(٣٥٣)

پارهاى از هماورديها

٣٧٨ ص

(٣٥٤)

هماوردى ابن مقيدة الحمار با مقطع عامرى

٣٧٩ ص

(٣٥٥)

فخر عبد الله بن خليفه طائى به قبيله خود

٣٨١ ص

(٣٥٦)

بخش پنجم كتاب صفين(شدت پيكار و لحظات خطرناك)

٣٨٥ ص

(٣٥٧)

خطبه قيس بن فهدان

٣٨٧ ص

(٣٥٨)

كشته شدن پارهاى مردان

٣٨٨ ص

(٣٥٩)

ندا در دادن عنتر بن عبيد

تبرئهخواهى خالد بن معمر

٣٩٠ ص

(٣٦٢)

گفتار على درباره پرچمهاى ربيعه

٣٩١ ص

(٣٦٣)

پرچم حضين بن منذر

قرعهكشى معاويه براى قبيله حمير

٣٩٤ ص

(٣٦٦)

جابجا شدن و اضطراب پرچمهاى ربيعه

٣٩٤ ص

(٣٦٧)

پايدارى ربيعه پس از گريز

٣٩٥ ص

(٣٦٨)

خطبه خالد بن معمر

٣٩٦ ص

(٣٦٩)

پاسخ يكى از ربيعيان به وى

٣٩٧ ص

(٣٧٠)

نبرد ربيعه و حمير

٣٩٧ ص

(٣٧١)

افتخار دو طرف به عبيد الله بن عمر و محمد بن ابى بكر

٣٩٨ ص

(٣٧٢)

پارهاى اشعار پيرامون صفين

خطبهاى ديگر از معاويه

تشويق زياد بن خصفه قبيله عبد قيس را

٤٠٣ ص

(٣٧٧)

عبيد الله بن عمر و حسن بن على

٤٠٣ ص

(٣٧٨)

از پا در آمدن عبيد الله بن عمر

٤٠٤ ص

(٣٧٩)

شمشير عبيد الله ابن عمر

٤٠٥ ص

(٣٨٠)

سوگسرايى كعب بن جعيل بر او

٤٠٥ ص

(٣٨١)

عبيد الله بن عمر و حريث بن جابر حنفى

٤٠٧ ص

(٣٨٢)

گفته صلتان در كشته شدن عبيد الله

٤٠٧ ص

(٣٨٣)

پرچم حضين بن منذر

٤٠٨ ص

(٣٨٤)

گشاده دستى حريث بن جابر در جنگ

نداى عكيان و اشعريان

٤١٠ ص

(٣٨٧)

خواستن پسر ذى الكلاع پيكر پدر خود را

٤١٢ ص

(٣٨٨)

گرمگاه پيكار و كشتار

٤١٣ ص

(٣٨٩)

عاريهگيرى پرچم حضين به وسيله ابى عرفاء

٤١٤ ص

(٣٩٠)

كشته شدن ابى عرفاء

٤١٥ ص

(٣٩١)

معاويه و عمرو بن عاص

٤١٦ ص

(٣٩٢)

برانگيختن ربيعه از جانب عتاب بن لقيط

معاويه و خالد بن معمر

على و عبد العزيز بن حارث

٤١٩ ص

(٣٩٨)

آنچه عبد العزيز بن حارث جعفى كرد

٤٢٠ ص

(٣٩٩)

رقابت ربيعه و مضر

نبرد عمير بن عطارد همراه گروهى از بنى تميم

٤٢٣ ص

(٤٠٢)

نبرد قبيصة بن جابر همراه بنى اسد

٤٢٤ ص

(٤٠٣)

نبرد عبد الله بن طفيل همراه گروه هوازن

٤٢٥ ص

(٤٠٤)

شعر عامر بن واثله

٤٢٥ ص

(٤٠٥)

شعر ابى طفيل درباره مروان و عمرو بن عاص

٤٢٦ ص

(٤٠٦)

نامه عقبه به سليمان بن صرد

٤٢٧ ص

(٤٠٧)

خطبهاى از على در صفين

٤٢٨ ص

(٤٠٨)

هماورديهاى كريب بن صباح

هماوردى خواستن على از معاويه

خطبه عبد الله بن عباس

عمار و عبيد الله ابن عمر

عمار و مرد با بينش

٤٣٩ ص

(٤١٩)

پاسخ على به كسى كه درباره شاميان از او پرسيد

٤٤١ ص

(٤٢٠)

احاديثى كه درباره عمار رسيده است

٤٤٢ ص

(٤٢١)

گفتار درباره«آن كس كه از جان خود مىگذرد»

٤٤٤ ص

(٤٢٢)

نداى عمار بن ياسر

٤٤٦ ص

(٤٢٣)

على و هاشم بن عتبه

٤٤٧ ص

(٤٢٤)

عمار بن ياسر و هاشم بن عتبه

پيوستگان به دستار

٤٥٠ ص

(٤٢٧)

عبيد الله بن عمر با فوج نگارين پوش

٤٥٢ ص

(٤٢٨)

در هم آميختن جنگاوران

نشانه شاميان و عراقيان

٤٥٥ ص

(٤٣١)

آسان گيريهاى دو طرف هنگام ترك پيكار

ابو نوح و ذو الكلاع

٤٥٨ ص

(٤٣٤)

ذو الكلاع و ابو نوح در مجلس عمرو و معاويه

٤٥٩ ص

(٤٣٥)

ابو نوح و شرحبيل بن ذى الكلاع نزد عمار بن ياسر

٤٦٠ ص

(٤٣٦)

بر نشستن عمار ابن ياسر به آهنگ ديدار عمرو بن عاص

٤٦١ ص

(٤٣٧)

عمار بن ياسر و هاشم ابن عتبه

٤٦٦ ص

(٤٣٨)

كشته شدن عمار بن ياسر

٤٦٧ ص

(٤٣٩)

كشته شدن ذو الكلاع

٤٦٩ ص

(٤٤٠)

آنچه پيرامون كشته شدن عمار بن ياسر آمده است

٤٦٩ ص

(٤٤١)

حديثى درباره عمار

آنچه درباره ديدار ميان عمرو و عمار گفتهاند

٤٧٢ ص

(٤٤٤)

پرخاش معاويه به عمرو به سبب انتشار حديث عمار

برانگيختن على هاشم بن عتبه را

عبد الله بن هاشم در مجلس معاويه

٤٧٧ ص

(٤٥٠)

سرزنش عمرو به معاويه درباره ابن هاشم

٤٧٩ ص

(٤٥١)

نامه شعرى ابن هاشم به معاويه

٤٧٩ ص

(٤٥٢)

بخش ششم كتاب صفين(در گيراگير نبرد)

٤٨١ ص

(٤٥٣)

از پا در آمدن هاشم بن عتبه و پيام او به على

٤٨٣ ص

(٤٥٤)

برانگيختن كسان از سوى هاشم بن عتبه

٤٨٤ ص

(٤٥٥)

سوگوارى بر قتل هاشم

٤٨٨ ص

(٤٥٦)

خطبه عبد الله بن هاشم هنگامى كه پرچم پدر را گرفت

٤٨٨ ص

(٤٥٧)

پارهاى اشعار مربوط به صفين

٤٨٩ ص

(٤٥٨)

سوگوارى ابى عمرة بن عمرو بن محصن

٤٩٠ ص

(٤٥٩)

ناله على بر قتل او و سوگوارى ابى طفيل بر هاشم

٤٩٢ ص

(٤٦٠)

گفتگوى عدى بن حاتم

٤٩٣ ص

(٤٦١)

فرار ضحاك و عتبة بن ابى سفيان

٤٩٤ ص

(٤٦٢)

شعر نجاشى درباره فرار عتبه

٤٩٤ ص

(٤٦٣)

شعر كعب بن جعيل درباره روزهاى صفين

٤٩٤ ص

(٤٦٤)

پاسخ ابى جهمة الاسدى

٤٩٥ ص

(٤٦٥)

هجو گويى عتبه بر كعب ابن جعيل

٤٩٦ ص

(٤٦٦)

رويارويى ابو الاعور و عبد الرحمن بن خالد

به خاك افتادگان روز خميس

پارهاى از سوگنامهها

٥٠٠ ص

(٤٧١)

نامه معاويه به ابى ايوب و زياد بن سميه

آنچه معاويه زير نامه ابو ايوب نوشت

گفته على درباره بانگى كه عمرو بن عاص سر داده بود

٥٠٩ ص

(٤٧٩)

شعر نجاشى در ستايش على

٥١٠ ص

(٤٨٠)

شعر نجاشى در ستايش على و نكوهش معاويه

٥١١ ص

(٤٨١)

واقعه بينى ذو الجناحين

٥١٢ ص

(٤٨٢)

صحنهاى از پيكار صفين

٥١٢ ص

(٤٨٣)

عمرو بن عاص و حمزة بن عتبه

٥١٦ ص

(٤٨٤)

از پاى در آمدن حمزة بن عتبه

٥١٨ ص

(٤٨٥)

شعرى از عمرو بن عاص

٥١٨ ص

(٤٨٦)

عدى بن حاتم و على

نامهاى از على به معاويه

٥٢٧ ص

(٤٨٩)

پاسخ معاويه به على

٥٢٧ ص

(٤٩٠)

نامهاى ديگر از على به معاويه

سخن احنف درباره صفين

٥٢٩ ص

(٤٩٣)

ياد آورى از صفين نزد معاويه

٥٣٠ ص

(٤٩٤)

على معاويه را به هماوردى مىخواند

٥٣٠ ص

(٤٩٥)

بيم عمرو بر جان دو پسر خويش

٥٣١ ص

(٤٩٦)

روزى از روزهاى صفين

٥٣٢ ص

(٤٩٧)

ستايش ابى زبيد بر على

٥٣٢ ص

(٤٩٨)

خطبه على در بر انگيختن يارانش

٥٣٤ ص

(٤٩٩)

خطبه ديگرى از على در تشويق ياران خود

٥٣٦ ص

(٥٠٠)

نبرد محمد بن حنفيه

مبارزه هانى با يعمر بن اسيد

٥٣٧ ص

(٥٠٣)

پيام عبد الرحمن بن كلده به على

٥٣٩ ص

(٥٠٤)

معاويه و ابيات عمرو بن اطنابه

٥٤٠ ص

(٥٠٥)

عبد الرحمن ابن خالد و جارية ابن قدامه

٥٤١ ص

(٥٠٦)

حمله اشتر و شعر نجاشى در اين باب

٥٤٢ ص

(٥٠٧)

رجز همام بن قبيصه

حمله عمرو و يمانيان

كشته شدن حوشب ذى ظليم

٥٤٧ ص

(٥١٣)

ورود على به رزمگاه ربيعه

٥٤٩ ص

(٥١٤)

ستايش راندن على بر ربيعه

٥٥٠ ص

(٥١٥)

بر نشستن على بر شهباء و خطبه او

٥٥١ ص

(٥١٦)

روانه شدن كسان نزد على

٥٥١ ص

(٥١٧)

رجز عدى بن حاتم و اشتر

٥٥٢ ص

(٥١٨)

تمثل معاويه به ابيات عمرو بن اطنابه

مدد خواهى معاويه از عك و اشعريان

٥٥٤ ص

(٥٢١)

سخن معاويه و اصبغ و احنف

گفتگوى معاويه با عمرو در اين باره

٥٥٧ ص

(٥٢٥)

معاويه برادرش عتبه را نزد اشعث بن قيس مىفرستد

٥٥٨ ص

(٥٢٦)

سخن اشعث در اين باره

ستودن اشعث از جانب نجاشى

ابن عباس نامه عمرو را به على تقديم مىكند

نامه معاويه به ابن عباس

قطع مكاتبه معاويه با ابن عباس

٥٦٨ ص

(٥٣٧)

شعر فضل در اين باره

٥٦٩ ص

(٥٣٨)

گرد آمدن پارهاى از سران نزد معاويه

بخش هفتم كتاب صفين(پيروزى سپاه على و حيله معاويه)

٥٧٥ ص

(٥٤١)

هجو عمرو از طرف حارث بن نصر جشمى

سخن عبد الله بن حارث سكونى به معاويه

٥٧٩ ص

(٥٤٥)

سخن اعور شنى به على

٥٨٠ ص

(٥٤٦)

توطئه معاويه و يارانش بر ضد برخى از ياران على

٥٨٢ ص

(٥٤٧)

شكست معاويه در برابر سعيد

٥٨٣ ص

(٥٤٨)

شكست عمرو در برابر مرقال

٥٨٤ ص

(٥٤٩)

شكست بسر در برابر قيس

٥٨٥ ص

(٥٥٠)

شكست عبيد الله بن عمر در برابر اشتر

٥٨٦ ص

(٥٥١)

شكست عبد الرحمن بن خالد از عدى بن حاتم

٥٨٧ ص

(٥٥٢)

تعزيت گويى شماتت آميز ايمن بن خريم به معاويه

٥٨٨ ص

(٥٥٣)

سرزنش معاويه به عمرو

٥٨٩ ص

(٥٥٤)

دلدارى دادن معاويه به قريشيان

٥٩٠ ص

(٥٥٥)

پوزش خواهى قريشيان از معاويه

٥٩١ ص

(٥٥٦)

پيامهاى متبادل ميان معاويه و عمرو

٥٩١ ص

(٥٥٧)

ابن مسروق و معاويه

بيان عمرو درباره نبرد عك و همدان

٥٩٤ ص

(٥٦٠)

گشاده دستى معاويه در بخشش

٥٩٥ ص

(٥٦١)

هجو عك و اشعريان از سوى منذر وادعى

خوشامد على از همدان

٥٩٧ ص

(٥٦٤)

پيكار همدانيان و حمصيان

٥٩٧ ص

(٥٦٥)

معاويه و مروان بن حكم و عمرو بن عاص

٥٩٩ ص

(٥٦٦)

برخورد عمرو با اشتر

معاويه يارانش را تشويق مىكند

٦٠٤ ص

(٥٧٠)

على و اصبغ بن نباته

برخورد ناگهانى اثال بن حجل با پدرش

٦٠٦ ص

(٥٧٣)

دعوت معاويه از نعمان و مسلمه

٦٠٩ ص

(٥٧٤)

پاسخ نعمان به معاويه

٦١٠ ص

(٥٧٥)

پاسخ مسلمه به معاويه

٦١٠ ص

(٥٧٦)

گفتار قيس بن سعد در اين باره

٦١١ ص

(٥٧٧)

رايزنى معاويه با عمرو در باره انصار

٦١٣ ص

(٥٧٨)

گلايه و عذرخواهى معاويه از برخى از انصار

٦١٣ ص

(٥٧٩)

انصار و قيس ابن سعد

٦١٣ ص

(٥٨٠)

پاسخ دادن نعمان به چشمداشت معاويه

٦١٤ ص

(٥٨١)

پاسخ قيس به نعمان

٦١٥ ص

(٥٨٢)

بر پا خاستن عكبر در پيشگاه على

٦١٧ ص

(٥٨٣)

هماوردى عوف بن مجزئه با عكبر

قصيده عكبر در قتل مرادى

٦١٩ ص

(٥٨٦)

مباح شمردن خون عكبر

٦٢٠ ص

(٥٨٧)

واگذارى فرماندهى انصار به قيس بن سعد

٦٢١ ص

(٥٨٨)

مباهات به رجراجه و خضريه

٦٢١ ص

(٥٨٩)

سخن معاوية بن خديج

٦٢٣ ص

(٥٩٠)

معاويه و ابن خديج

٦٢٤ ص

(٥٩١)

گذر كردن اسود بر عبد الله بن كعب در واپسين دم زندگى او

٦٢٥ ص

(٥٩٢)

اسود بن قيس و على

٦٢٦ ص

(٥٩٣)

موضع ابرهة بن صباح

٦٢٧ ص

(٥٩٤)

هماوردى على و عروه دمشقى و از پا در آمدن او

هلاكت پسر عموى ابى داود

٦٣٠ ص

(٥٩٧)

هراس سپاه معاويه از على

هماوردى على با بسر و گريز وى

٦٣٢ ص

(٦٠٠)

حمله اشتر به پسر عموى بسر

٦٣٣ ص

(٦٠١)

تحاشى بسر از على و دوره كردن سواران شام على را

٦٣٥ ص

(٦٠٢)

معاويه قريشيان شام را بر مىانگيزد

٦٣٥ ص

(٦٠٣)

اعتراض قريشيان به معاويه

٦٣٦ ص

(٦٠٤)

ديدار عتبه و جعده

٦٣٧ ص

(٦٠٥)

شعر نجاشى در باره ناسزا گويى عتبه به جعده

٦٣٩ ص

(٦٠٦)

شعر شنى در هجو عتبه به سود جعده

٦٤٠ ص

(٦٠٧)

اسارت اصبغ به دست اشتر

نگرانى معاويه و يارانش از آهنگ پيكار صبحگاهى على

٦٤٣ ص

(٦١٠)

شعر معاوية بن ضحاك كه شاميان را نگران كرد

٦٤٣ ص

(٦١١)

تبعيد ابن ضحاك از سوى معاويه

معاويه حكومت خودمختار شام را از على درخواست مىكند

٦٤٦ ص

(٦١٤)

نامه معاويه به على

معاويه نامه على را پوشيده مىدارد و سپس منتشر مىكند

٦٤٨ ص

(٦١٧)

شعرى از عمرو در سرزنش معاويه

خطبه اشتر كه نقابدار و روى پوشيده بود

٦٥١ ص

(٦٢٠)

كوشش يكى از شاميان براى پايان دادن به جنگ

٦٥٢ ص

(٦٢١)

ليلة الهرير(يا شب غوغايى)

٦٥٢ ص

(٦٢٢)

اشتر آتش جنگ را فروزان نگه مىداشت

دعاى على در روز هرير

خطبه اشعث در شب هرير

٦٦٠ ص

(٦٢٧)

اشاره معاويه به بالا بردن قرآنها

طرفداران ادامه پيكار

٦٦٣ ص

(٦٣٠)

اندرز اشعث براى پايان دادن به جنگ

٦٦٣ ص

(٦٣١)

گفتگو بر سر داورى

٦٦٤ ص

(٦٣٢)

اختلاف ياران على در ادامه پيكار

سخن خالد بن معمر و حضين ربعى

شعر خالد ابن معمر

سخن رفاعة ابن شداد

٦٧٢ ص

(٦٤١)

خطبه على در باره داورى

٦٧٣ ص

(٦٤٢)

داستان مصعب آنگاه كه قرآنها را بر آوردند

٦٧٥ ص

(٦٤٣)

شعر ابو محمد اسيدى در باره صفين

٦٧٨ ص

(٦٤٤)

پيام معاويه به على

٦٧٩ ص

(٦٤٥)

پاسخ على به معاويه

٦٧٩ ص

(٦٤٦)

بخش هشتم كتاب صفين(داورى نيرنگ عمرو بن عاص)

نامهنگارى على و عمرو بن عاص

٦٨٦ ص

(٦٥٠)

رضايت قاريان شام و عراق به داورى قرآن

٦٨٨ ص

(٦٥١)

شعر ايمن ابن خريم

نامه بسر به شاميان

اختلاف هنگام نگارش پيمان

٧٠١ ص

(٦٥٦)

صورتى ديگر از سند پيماننامه داورى

٧٠٤ ص

(٦٥٧)

موضع اشتر و اشعث، در برابر پيماننامه

٧٠٧ ص

(٦٥٨)

اختلاف بر سر داورى

عمرو بن اوس و معاويه

نظر سليمان بن صرد در باره پيماننامه

٧١٩ ص

(٦٦٣)

رأى محرز ابن جريش

٧٢٠ ص

(٦٦٤)

سعيد بن قيس قوم خود را براى جنگ گرد مىآورد

٧٢٠ ص

(٦٦٥)

رد پيشنهاد سعيد بن قيس از سوى على

٧٢١ ص

(٦٦٦)

خطبه على پس از صلح

٧٢١ ص

(٦٦٧)

گفته على در باره اشتر

٧٢٢ ص

(٦٦٨)

كشته شدن حابس بن سعد طائى

٧٢٣ ص

(٦٦٩)

خونخواهى زيد بن عدى به خاطر حابس ابن سعد

٧٢٤ ص

(٦٧٠)

پوزشطلبى عدى بن حاتم از على، پس از گريختن پسرش زيد

٧٢٥ ص

(٦٧١)

شعر نجاشى در باره فرار معاويه

بازگشت على از صفين به كوفه

٧٣١ ص

(٦٧٤)

شعر على هنگام بازگشت از صفين

٧٣٧ ص

(٦٧٥)

شعر ابى محمد تميمى

٧٣٧ ص

(٦٧٦)

فرستادگان على و معاويه

٧٣٨ ص

(٦٧٧)

آنچه هنگام عزيمت به ابو موسى گفته شد

٧٣٩ ص

(٦٧٨)

ابو موسى وسايل سفر را آماده مىكند

٧٤١ ص

(٦٧٩)

بدرود كردن شرحبيل با عمرو

٧٤٢ ص

(٦٨٠)

بدرود كردن احنف و اندرز او به ابو موسى

وضع سعد بن ابى وقاص و پسرش عمر

٧٤٥ ص

(٦٨٤)

دعوت معاويه از پارهاى از قريشيان كه او را مدد نكرده بودند

تبادل آراء ابو موسى و عمرو

٧٥٠ ص

(٦٨٧)

سفارشهايى كه على به وسيله شريح به عمرو كرد

٧٥٢ ص

(٦٨٨)

قصيده معاويه براى عمرو

٧٥٢ ص

(٦٨٩)

تظاهر عمرو به احترام با ابو موسى

٧٥٣ ص

(٦٩٠)

ابو موسى عمرو را از خود دور مىكند

٧٥٤ ص

(٦٩١)

اختلاف هنگام اعلام نتيجه داورى

٧٥٦ ص

(٦٩٢)

تن سپردن به خلافت معاويه

نامه عمرو به معاويه و گزارش ماجرا به او

سخن يزيد بن اسد قسرى

٧٦٠ ص

(٦٩٧)

نكوهش عمرو و ابو موسى بر يك ديگر

٧٦٠ ص

(٦٩٨)

شعرهايى كه پس از داورى گفته شده است

٧٦١ ص

(٦٩٩)

طواف ابو موسى پيرامون كعبه پس از داورى

٧٦٣ ص

(٧٠٠)

شعر هيثم در باره داورى

٧٦٤ ص

(٧٠١)

در آمدن گروهى از صحابه نزد على

٧٦٤ ص

(٧٠٢)

دعاى على و معاويه

ديدار معاويه با عامر بن واثله

٧٦٨ ص

(٧٠٦)

ابو طفيل، عامر بن واثله بر قصيده خود ابياتى در افزود

نام كسانى از اصحاب على كه كشته شدند

پيكار صفين (ترجمه وقعة صفين) - نصر بن مزاحم؛ مترجم پرويز اتابکي - الصفحة ٧٢٩ - شعر نجاشى در باره فرار معاويه

كوه گيلان‌[١] به هم بر آمده‌اند.

گويى دو آتش برافروخته‌اند كه بى‌هيمه و هيزمى، در درّه‌اى به هم بر آمده و از تف خورشيد فروزان شده‌اند.

و درخشش تيغهاى خونفشان چون آذرخشى است كه آن را دو سوى و جهت باشد.

چون مى‌تاختند تيغ مى‌تاخت و چون روى مى‌آوردند تيغها مى‌درخشيد به نحوى كه هيچ چيز جلودارشان نبود[٢].

بسيارى را كشتيم و پاره‌اى را گذاشتيم، و داس دروگر سر پنجه مرگ هر دو طرف را درو كرد.

گروهى كه خداوند جمعشان را پراكنده سازد- به كوه زيتون و كوهسار قطران گريختند.

چنان كه مى‌ديدم (سلاح و) جامه‌هاى (رزم) خود را از بيم مى‌افكنند، و سواران آنها را دور مى‌رانند.

دردا و اندها، كاش آنان را مشاهده نمى‌كردم (كه آرزو كنم) تا سنان خود را (به خونشان بيالايم و) به پيه بندگان چرب كنم‌[٣].

اما فراريان قبيله بنى نصر به صلتان خور و عجلان گريختند.

و تيره‌هاى سعد و رباب از بنى تميم بدانجا گريختند كه خار و شوره گياه برويد و برآيد[٤].

پس (آن اسب كه معاويه با آن گريخت) چنان از منطقه ذو صباح‌[٥] دور شد كه گويى او و درخت رام‌[٦] را اضطرابى افتاده است.

او را چنان غرق عرق گرم ديدم كه پنداشتى از زير رگبار سيل آسايى به در آمده است‌[٧].

[١] متن« جبلا جيلان» و مصحّح متن توضيح داده است:« جيلان، روستاهايى فراسوى طبرستان در دشتهايى بين كوهستانها»( مراد همان گيلان و كوههاى البرز است.- م.)

[٢] در اصل و متن اين بيت چنين آمده« تجود اذا جادت و تجلو اذا انجلت^ بلبس و لا يحما لها كربان»( كه مصراع دوم خلل دارد و ترجمه تقريبى است.- م.)

[٣] متن از روى حماسه ابن شجرى« من شحم العبيد» و در اصل‌[ من شحم الثمار] چوب يا نيزه چرب‌كردن به پيه كسان، كنايه از كشتن ايشان است.

[٤] متن به تصحيح قياسى« حيث يضفو» و در اصل‌[ يصفو].

[٥] ذو صباح( به ضم صاد) نام محلى است.

[٦] رام، نوعى درخت است.( به تعبيرى ديگر نزديك به اين مثل فارسى است كه گويند: چنان بيد مى‌لرزيد، و مى‌گريخت.- م.)

[٧] متن به تصحيح قياسى« كقارمة الشؤبوب ذى النّفيان» و در اصل‌[ كقارمتى الشؤبوب ذى نفيان‌].