افزود[١]. پس اگر او مرتكب خطايى شده باشد (منحصر به او نبوده و) كسى كه از او نيز بهتر بوده مرتكب خطا شده است. و خداوند عزّ و جلّ به پيامبر خود صلّى اللّه عليه فرموده است:

لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ ما تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَ ما تَأَخَّرَ تا خداوند از گناه گذشته و آينده تو در گذرد[٢]».

و موسى تنى را بكشت و سپس از خدا آمرزش طلبيد و آمرزيده شد[٣]، و هيچكس عارى (و معصوم) از گناه نيست. ما به راستى مى‌دانيم كه پسر ابى طالب را با پيامبر خدا سابقه‌اى بس نيكو بوده است، ولى اگر او خود مشوّق اصلى قتل عثمان نبوده دست‌كم او را بى ياور گذاشته (و از كمك به او دريغ ورزيده است) در حالى كه وى برادر دينى و عموزاده‌[٤] و باجناق‌[٥]، و پسر عمه او[٦] بود. آنگاه (اينان) از عراق خود بيرون تاختند تا به شام شما و شهرهاى شما در آمدند، و به راستى كه بيشتر آنان (در ماجراى عثمان) يا خود قاتلند و يا از ياورى به او خوددارى كرده‌اند. پس از خدا مدد جوييد و راه شكيبايى پوييد كه به خدا سوگند، اى امّت، شما در معرض آزمون و بلايى بزرگ قرار گرفته‌ايد. همين ديشب به‌

[١] برخى از محققان موضوع همسرى عثمان با دو دختر پيامبر اكرم صلى اللّه عليه و آله و حضرت خديجه كبرى سلام اللّه عليها را به دلائل تاريخى چندان درست نمى‌دانند و به ويژه در مورد رقيّه احتمال مى‌دهند كه وى فقط ربيبه( پرورش يافته) رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله بوده باشد نه دختر آن حضرت صلوات اللّه عليه و آله. براى آگاهى بيشتر و ملاحظه استدلالات تاريخى مربوط به اين موضوع- الصحيح من سيرة النبى الاعظم، جعفر مرتضى عاملى، الجزء الاول، ص ١٢٤، قم ١٤٠٠ ه. ق.- م.

[٢] الفتح، ٢

[٣] اشاره به داستان قتل جوانى قبطى در مصر به ضرب مشت موسى عليه السلام.- م.

[٤] مراد عموزادگى بعيد است نه قريب، زيرا عبد شمس نياى بزرگ عثمان، و هاشم نياى بزرگ على و هاشميان هر دو پسران عبد مناف بن قصى بن كلاب بودند.

[٥] سلفان دو مرد كه دو خواهر را به همسرى گيرند( و به فارسى آن دو را هم زلف و همريش و به عربى عديل نيز گويند.- م.)

[٦] مادر عثمان« أروى» دختر كريز( بن ربيعة بن حبيب بن عبد شمس) و مادر مادرش، بيضاء دختر عبد المطلب بود.