تقريرات فلسفه امام خمينى قدس سره - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٤٣٣ - بيان عجز شيخ الرئيس از حل بعضى از مسائل

حاصل احتمالش اين است كه اگر استمرار نبات ثابت باشد، تميّزش با نوع خواهد بود؛ يعنى آن شى‌ء واحد مستمر، چون مستمر بوده، قابل تجزيه و قسمت است كه عقل از هر قسمتى مفهوماً چيزى مى‌فهمد و آن را از قسمت ديگر تمييز مى‌دهد، ولى خارجاً تميز نبوده، بلكه وجوداً شى‌ء واحد است. ولى اگر ثابت نباشد، پس تميز بعضى اجزاء اين شى‌ء مستمر از بعضى ديگر، فقط تميز نوعى نمى‌شود، بلكه علاوه بر تميز مفهومى و نوعى، خارجاً هم بايد قطعه‌اى غير قطعه ديگر باشد؛ پس در خارج، تميز عددى هم داريم.

سپس در ايراد تميز عددى گفته است: چطور مى‌شود تميز بالعدد باشد؛ چون استمرار آن شى‌ء در مقابل ثبات آن است و چون استمرارِ چيزى است كه بالقوه قابل قسمت به غير متناهى است؛ اگر تميز عددى خارجى باشد، بايد بالفعل قسمت شود و اگر قسمت و اعداد، غير متناهى بالفعل باشد لازم مى‌آيد محدود بين الحاصرين بوده و در زمان محصور باشد.

اگر بگوييم: شى‌ء مستمر در خارج اين طور نيست كه بين هر دو جزئى كه مفروض شود تميز عددى باشد، بلكه قطعه‌هاى مستمر در اين شى‌ء مستمر محدود وجود دارد.

در جواب مى‌گوييم: نمى‌توانيم اين را بگوييم؛ براى اينكه قطعه‌اى، أولى از قطعه ديگر نيست كه بگوييم اين يك وجب از اين قطعه واحده مستمر است.

سپس احتمال ديگر داده و گفته: لعلّ العنصر هو الثابت، سپس اشكالش را گفته است به اينكه: كيف يكون العنصر ثابتاً و ليس الكمّ يتجدد على عنصر واحد، بل يَرِد عنصر على عنصر بالتغذيه، و حاصل اين جمله اين است كه بگوييم: شايد عنصرى كه در نبات بوده، ثابت است.

در اشكال به اين سخن مى‌گويد: چطور مى‌توانيم اين معنى را بگوييم كه عنصر ثابت است؛ در حالى كه كمّ و طول و عرض و عمق نبات با عنصر واحد نيست، بلكه بر آن عنصر، عنصرهاى ديگر به واسطه تغذيه‌هايى كه نبات مى‌كند، وارد مى‌شود.

و بعد احتمال ديگرى داده است: فلعلّ الصورة الواحدة يكون لها أن تكتسيها و