تقريرات فلسفه امام خمينى قدس سره - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٢٢٥ - جواب آخوند از استدلال اهل تناسخ

دماغ و مغز كه اعدل اجسام طبيعت و بين استخوانهاى صلبه و محكم جمجمه است، نمى‌باشد. اين تمام شبهه آنها بود.

جواب آخوند از استدلال اهل تناسخ‌

جواب مرحوم آخوند از شبهه اين است كه ما به اينكه همه نفوس، مجرد عقلانى خواهند شد و به آن درجه و سعادت خواهند رسيد قائل نيستيم؛ چون قليلى از انبيا و اوليا و مؤمنين خلّص و مخلص به آن درجه از سعادت خواهند رسيد، و اينها در نهايت اقليتند، و البته در اين گروه گفته شما حق است و اينها عذاب و عقابى ندارند و در روح و ريحان قرار دارند و عذاب آنها ممكن نيست، و به نعم الهى متنعّم بوده و قوه تخيليه هم ندارند، ولى اين منافات ندارد كه بگوييم براى آنها بدنى است بدون اينكه قوه متخيله داشته باشند و چه بسا آنها طالب مأكولات و حورى و بهشت نباشند، بلكه به امورى فوق اين مأكولات و حورى و بهشت متنعّم باشند و از آن امور لذت ببرند.

و اما نوع مردم دو گروهند: گروهى از سعداء و گروه ديگر اهل معاصى هستند و اين دو گروه به تجرد عقلانى محض نخواهند رسيد، بلكه تجردشان برزخى است و ابدان برزخى دارند. بلى قوه خيال مجرد است‌ [٢] ليكن نه به تجرد تام، بلكه تجردش تجرد برزخى است، و هيچ مانعى از تجرد برزخى قوه متخيله نداريم.

تعذب و گرفتارى آنان از ادراكات است، چنانكه گرفتارى فعلى ما هم از ادراكات است و اگر ادراك نباشد، عذابى نخواهد بود، پس هر چه ادراك، قوّت داشته باشد، درك آلام هم شديدتر مى‌باشد، و چون درّاكيت نفس در برزخ و بعد از موت زيادتر است، باطنِ ذات بروز نموده و طبق ملكاتى كه در دار دنيا كسب كرده صورى را انشا مى‌كند. بلى گرچه بازار تجارت در آنجا برچيده شده است، ولى كالا و متاع را از اين دنيا مى‌برد و ملكاتى را كه كسب نموده با ذاتش متحد است و ممكن است شخصيتش‌

[١] اسفار، ج ٩، ص ٣٧.

[٢] رجوع كنيد به: اسفار، ج ٣، ص ٤٧٥- ٤٨٧ و ج ٨، ص ٢٢٦- ٢٣٠.