تقريرات فلسفه امام خمينى قدس سره - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٤١٧ - مراتب سهگانه وجود انسان

فصل پنجم اختلاف قواى نفسانيه و هويت وحدانى انسان‌

مرحوم آخوند رحمه الله با انعقاد اين فصل درصدد بيان دو مطلب است كه شرح هر دو سابقاً به تفصيل گذشت، شايد غرض از ذكر آن در اينجا استشهاد به قول فيلسوف ارسطو باشد، و آن دو مطلب عبارت است از:

مراتب سه‌گانه وجود انسان‌

مطلب اول، اثبات مراتب براى وجود انسان است كه در بيان اين مطلب مى‌گويد:

چنانكه با قاعده امكان اشرف در سلسله قوس نزولى، عالمى بين عالم اعلى و عالم ادنى اثبات شد- زيرا معلول دانى بالاستقلال از علت عالى صادر نمى‌شود، پس در سلسله علل و در قوس نزولى، عالم برزخ ثابت است و مُثُل معلّقه بين عالم طبيعت و عالم عقل وسيله ارتباط آن دو مى‌باشد [٢]- همين طور با قاعده امكان اشرف، در وجود انسانى هم بعد از آنكه او را مرتبه‌اى طبيعى و مرتبه‌اى عقلى است، لازم است بين طبيعت صرف و عقل، حد متوسط و مرتبه برزخيه‌اى باشد كه از يك طرف به طبيعت متصل باشد كه تقريباً با آخرين مرتبه عاليه از طبيعت هم‌افق بوده و سافل و نازل در طبيعت است و آخرين مرتبه اعلايش به آخرين مرتبه دانيه عقل متصل مى‌باشد.

[١] اسفار، ج ٩، ص ١٠٤.

[٢] رجوع كنيد به: اسفار، ج ٧، ص ٢٤٤- ٢٥٨.