تقريرات فلسفه امام خمينى قدس سره - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٤٦٣ - لزوم تعديل و تقويت عقل نظرى و عملى

خوف نداشته باشد و خوفش فقط از خدا باشد و طمع به مال ديگران نكند و حسد به نعمت ديگران نورزد و باب احتياج به غير باب غنى مطلق باز نكند، و همين طور تا به مرتبه بالا برسد كه قوه عاقله باشد؛ اعتقادات باطله را راه ندهد و تا اندازه‌اى كه ممكن است، براهين داله بر توحيد و كمال مطلق و نور الانوار را در قوه عاقله تثبيت كرده و تحكيم نمايد كه اگر از حد برهان گذشت چه بهتر، و اگر در اين عالم از حد برهان نگذشته باشد، مستعد گردد تا به واسطه خرق حُجب و دفع حجابهاى مانعه- كه با فراغ از طبيعت حاصل مى‌گردد- افاضه را قبول نمايد.

لزوم تعديل و تقويت عقل نظرى و عملى‌

چنانكه آخوند رحمه الله در اول اين فصل مى‌فرمايد، براى انسان در تحصيل سعادت، دو جهت لازم است:

جهت اول عبارت است از اينكه عقل نظرى از مقام هيولانى و استعداد قبول حقايق نظام عالم و معقولات صرف، به مقام فعليت درآيد و عقل هيولانى او، همانند هيولاى عالم رو به فعليات گذارد و حقايق نظام عالم را به آن نحوى كه هست، ادراك و تعقل كند.

البته وجود و صور عقليه و مجردات را تعقل و مشاهده عقليه كردن، از اسباب سعادت انسانى نمى‌شود.

آخوند رحمه الله گرچه اين معنى را فرموده است، ولى اگر منظور اين باشد، درست نيست، بلكه بايد عقل نظرى، اشياء را آن طورى كه در نظام وجود است به همان نحو درك و تعقل كند، گرچه عالم مجردات و عقول باشد كه مستقلًا موجود نيستند بلكه مستظلًا موجودند، پس بايد انسان آنها را با عقل نظرى چنين تعقل كند تا عقل هيولانيه به مقام عقل بالفعل برسد، نه اينكه وجودات مجرد را بالاستقلال تعقل كند بلكه مستظلًا تعقل نمايد؛ زيرا اگر مستقلًا درك كند وسيله حجاب و بازماندن از سعادت مطلقه است.