تقريرات فلسفه امام خمينى قدس سره - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٤٢١ - حفظ هويت انسان در عين تبدل هويت جوهرى

حفظ هويت انسان در عين تبدل هويت جوهرى‌

مطلب ديگرى كه آخوند رحمه الله آن را شرح مى‌دهد راجع به اين توهم است كه چطور جوهر، متبدل مى‌شود، ولى ذات و هويت باقى است و حال آنكه با تبدل اصل جوهر، هر چيزى غير آن چيز مى‌شود. [١]

البته از اين اشكال با بيانهايى جواب داده شده است و گفته شده كه تبدلات به هويت ضرر نمى‌رساند و هويت همان هويت است اگر چه حركت در جوهر وجود شى‌ء واقع شود.

يكى از آن بيانها اين است كه ثابت شده وحدت و تشخص، عين وجود است، و وحدت با وجود گرچه در مفهوم مغاير هستند و ليكن در مصداق واحدند و نحوه وجود موجودات به هر نحو باشد، نحوه وحدتش هم بايد به همان نحو باشد؛ به جهت همان وحدتى كه در مصداق دارند.

پس وجودى كه ثابت و مستقر است، نبايد غير از وحدت متناسب با نحوه وجود آن، براى او متوقع شد، پس وحدتش همان طور است كه وجودش است، و اگر نحوه وجود، متبدل و متغير بود، ولى نه به طورى كه وجود اول، معدوم شود و وجودى تازه حادث گردد و انعدامها و انوجادها محقق باشد، بلكه نحوه وجودش، وجودى است متدرّج كه از نقص به كمال حركت مى‌كند، و وحدت و تشخص كه عين وجود است، پس نحوه وحدتش همان است كه نحوه وجود اوست و لذا از چنين وجودى نمى‌توان متوقع شد كه وحدتش غير از نحوه وجود آن باشد، البته وحدت و تشخص اين وجود به همان نحوه وجود اوست؛ يعنى از نقص به كمال متحرك مى‌باشد. اين يك بيان براى عدم انثلام وحدت است.

اما بيانى كه آخوند رحمه الله در حفظ وحدت دارد اين است كه: با اينكه در جوهر، حركت واقع مى‌شود، مرتبه كامله، حافظ مرتبه ناقصه است و اگر چه اين بدن طبيعى كه‌

[١] اسفار، ج ٩، ص ١٠٦.