تقريرات فلسفه امام خمينى قدس سره - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٣٩٥ - ملاك حشر انسانى و حيوانى

و حركت اين حصّه از هيولى تا به مرتبه صورت انسانى ادامه دارد.

مرحوم آخوند رحمه الله معتقد است كه در بين موجودات عالم طبيعت، تنها چنين موجودى مى‌تواند از حاشيه ادناى دار وجود، سير كمالى نموده و تا حاشيه اعلاى دار وجود سيرش را ادامه دهد. [١]

و به عبارت ديگر: چنين موجودى مى‌تواند قوس صعودى را طى كند، بعد از آنكه در قوس نزولى از مبدأ اعلى تا به مرتبه ادناى وجود كه هيولاى اولى باشد، رسيده است و فقط چنين موجودى است كه قابل است در دار هستى يك دايره كامل وجودى را سير نمايد؛ گرچه همه موجودات سير نزولى را طى نموده‌اند، ولى در سير صعودى تنها چنين موجودى، قدرت كامل كردن دايره وجودى را دارد.

مرحوم آخوند رحمه الله مى‌فرمايد: چنين موجودى كه بتواند دايره وجودى را كامل كند، در نهايت قلّت و ندرت است؛ چون اغلب افراد بشر به تجرد برزخى مى‌رسند و در عالم برزخ با حيوانات هستند، گرچه در برزخيت اقواى از حيوانات مى‌باشند و اقوى و برتر بودن از حيوانات در برزخيت، هيچ‌گونه مانعى ندارد؛ چون عالم برزخ همانند اصل هستى از شدت و ضعف برخوردار است؛ چنانكه بهشت و جهنمى كه در برزخ داريم، مراتب مختلفى خواهد داشت.

ملاك حشر انسانى و حيوانى‌

تنبيه: بعضى از افراد بشر با اين گمان كه انسان غير از حيوان است دلشان را شاد نمودند؛ زيرا گمان دارند كه چون انسان در مقابل حيوان محسوب مى‌شود، پس حشر آنها حشر حيوانى نخواهد بود.

اين گمان باطلى است و قضيه آن چنان نيست كه آنها گمان مى‌كنند، بلكه خيلى از افراد بشر همانند حيوانات خواهند بود و نبايد گمان كرد كه چون در منطق، انسان را قسيم ساير انواع حيوان قرار داده‌اند، انسان از ساير انواع حيوان برتر است؛ زيرا فاصله‌

[١] اسفار، ج ٩، ص ٩٦.