تقريرات فلسفه امام خمينى قدس سره - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٢٢٦ - جواب آخوند از استدلال اهل تناسخ

مجسمه‌اى از غضب باشد؛ چون در اينجا شخص غضوبى بوده، و اين صفت، ملكه و متحد با ذاتش شده و در آنجا باطن ذاتش ظهور پيدا مى‌كند و نفس طبق ملكه‌اى كه از اين عالم پيدا كرده، صورى را انشا مى‌كند كه آن صور- مثل تازيانه، آتش، حيوان گزنده و غيره- مناسب با غضب است.

و بالجمله: چون غضب متحد با ذات شده، خود ذات حقيقة الغضب است و هر چه نفس انشا مى‌كند مطابق با خود ذات است، نه اينكه منشآت نفس فقط صور ذهنيه باشند، بلكه منشآت نفس صور عينيه هستند و وجود عينى دارند؛ زيرا نفس به كمال رسيده و هر چه انشا مى‌كند خارجيت دارد؛ گرچه نفس در اين دنيا به خاطر ضعفش، فقط صور ذهنيه ايجاد مى‌كند.

شاهد بر اين مطلب نفوس قويه و نفوس وَلَويه است كه اعيان خارجيه ايجاد مى‌كنند و در اخبار از اين گونه اتفاقات ممّا لا يحصى هست، چنانكه امام رضا عليه السلام به قوّت نفس وَلَوى خود، دو شير را انشا فرموده و حكم به افتراس آن ملعون نمود. [١]

و اين عمل دو راه دارد: يا حضرت به واسطه قوّت نفس، دو وجود عينى را انشا نموده است، و يا آن دو صورت شيرى كه در پرده بودند- چون ماده داشتند- با تصرف نفس شريف حضرت در ماده آنها، به طور سريع و با نهايت رغبت حركت كردند و راه دورى را كه تا رسيدن به صورت مفترس بر اثر ترقيات بطى‌ء و كُند داشتند با تصرف نفس حضرت، آن قابليت با سرعت به فعليت رسيد و قابل افاضه صورت شير شدند.

و على اىّ حال در آخرت علاوه بر آتشهاى جهنم، خود نفس هم آتش و عذاب انشا مى‌كند.

ان قلت: چطور معلول بر علت تسلط پيدا مى‌كند.

قلت: ما نمى‌گوييم كه معلول، ذات الغضب را مى‌دَرد و يا آن را مى‌سوزاند، بلكه مرتبه‌اى از مراتب نفس را كه بدن باشد، مى‌درد و يا مى‌سوزاند و اين هيچ مانعى ندارد كه مرتبه‌اى از مراتب، مرتبه ديگر را بسوزاند، چنانكه در همين عالم چه بسا غضب،

[١] عيون اخبار الرضا عليه السلام، ج ٢، ص ١٧١.