تقريرات فلسفه امام خمينى قدس سره - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٣٩٤ - چگونگى سير و ترقى مدرِكات

مرتبه جسمانيت و معدنيت به مرتبه نباتيت برسد.

و اگر لطافتش در همين حد باشد كه نسبت به قبول صور ديگر متصلّب باشد، در همين مرتبه وقوف پيدا مى‌كند؛ گرچه درجه وجوديه مرتبه جسمانيت و معدنيت را طى نموده و به مرتبه نباتيت رسيده است، ولى چون قابليتش در همين حد و اندازه بوده است، در مرتبه نباتيت وقوف كرده و سرانجام عناصرش به تحليل رفته و متلاشى خواهند شد و آب و نار و خاك و بادش از بين رفته و تفاسد به سراغش خواهد آمد، و بعد از تفاسد صورت، در طول ساليان درازى، چه بلايى بر سر اين ماده خواهد آمد، معلوم نيست و فقط خداوند متعال مى‌داند كه چه صورتى در انتظار اين ماده خواهد بود.

و اگر هيولاى اولى، از اول در راهى واقع شود كه لا بشرط از همه اين مراتب باشد، ممكن است همه اين مراتب را طى كند و به مرتبه حيوانيت برسد، و در اين مرتبه چه صورت نوعيه‌اى را پذيرا باشد، بستگى به قابليت آن دارد؛ چه بسا ممكن است صورت كرم خراطين به او عطا شود؛ كه لمس ضعيفى است و از غايت ضعف بين ماديت و تجرديت و بين جسميت و برزخيت قرار دارد و بدون ماده استقلال نخواهد داشت و به اندازه قوه و استعدادش در اين صورت ادامه حيات مى‌دهد و به تدريج تفاسد به سراغش آمده و لمس ضعيف هم از بين مى‌رود.

بلى، اگر صورتى از حيوانيت كه به او عطا مى‌شود در حدى باشد كه بتواند در تجرد برزخى استقلال داشته باشد- مثل كثيرى از حيوانات كه به تجرد برزخى مستقل مى‌رسند- در اين صورت، هنگامى كه سيرشان در حركت جوهريه تمام مى‌شود، نفوس مجرده برزخى آنها باقى مى‌ماند، و اين گونه از حيوانات در برزخ هستند و حشر هم خواهند داشت و همنشين بسيارى از انسانها خواهند بود.

و اگر هيولاى اولى در راهى كه وارد شده، خيلى لطيف و ضعيف باشد و آن چنان لطيف و ضعيف باشد كه صورتى كه به او افاضه مى‌شود نسبت به تمامى صور اين عالم طبيعت لا بشرط باشد، به چنين حصّه‌اى از هيولى، صورت انسانى افاضه مى‌شود