معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٨٩ - نكته اول

بعضى از مفسران مراد تَفْصِيلَ كُلِّ شَيْ‌ءٍ را تمام امور مورد احتياج انسان در مسائل دنيا و آخرت و معاش و معاد دانسته‌اند.[١]

«تبيان»، مصدر يا اسم است و در هر صورت حالت مبالغه دارد و به معناى بيان بليغ است.[٢] از اين عبارت استفاده مى‌شود كه خود قرآن به‌طور مستقيم بيانگر است؛ زيرا بيانگر غير مستقيم با مبالغه نمى‌سازد. درست نيست بيان قرآن نسبت به كل شي‌ء را بيان اجمالى بدانيم.[٣]

٣. عبارت‌ كل شي‌ء[٤] در آيه ١١١ سوره يوسف و آيه ٨٩ سوره نحل اطلاق دارند و اصل بر اين است كه مفسر بايد در حد امكان تلاش كند اطلاق را حفظ كند و اطلاق آن را قيد نزند؛ چنان كه اصل بر اين است كه به دلالت ظاهرى آيه تأويل نبرد. به‌ويژه با عنايت به اين كه روايات متعدّد كه برخى از

[١] . ر. ك: فتح الله كاشانى، منهج الصادقين، ج ٥، ص ٨٦، محمد شيخعلى الشريف اللاهيجى، تفسير شريف لاهيجى، ج ٢، ص ٥٧١، محمد حسين فضل الله، من وحى القرآن، ج ١٢، ص ٣٣٤، محمد السبزوارى، الجديد فى تفسير القرآن المجيد، ج ٤، ص ٩٩، ابو الفتوح رازى، روض الجنان و روح الجنان فى تفسير القرآن، ج ١١، ص ١٧٢.

[٢] . ر. ك: محمد بن محمد الزمخشرى، الكشاف فى تفسير القرآن، ج ٢، ص ٥٨٩؛ محمود آلوسى، روح المعانى فى تفسير القرآن العظيم و السبع المثانى، ج ٨، ص ٣١٦.

[٣] . محمد بن حسن الشيخ الطوسى، التبيان فى تفسير القرآن؛ محمود بن محمد بن محمد الزمخشرى، الكشاف فى تفسير القرآن، ج ٢، ص ٤٨١ و ٥١٦.

[٤] . برخى معتقدند كه كل در آيه براى تكثير و تفخيم است پس منظور آيه اين است كه قرآن بيانگر بسيارى از امور است نه تمام آن. شاهد بر مطلب اين است كه در مورد نزول عذاب بر قوم عاد مى‌فرمايد:« تُدَمِّرُ كُلَّ شَيْ‌ءٍ بِأَمْرِ»؛ احقاف، ٢٥. حال آنكه خداوند همه چيز عالم را خراب نكرد؛ بلكه تنها خانه‌هاى قوم عاد ويران نمود.( ر. ك: محمود آلوسى، روح المعانى فى تفسير القرآن العظيم و السبع المثانى، ج ١٠، ص ٣١٦.) به نظر مى‌رسد اين قياس درست نيست، زيرا پيش و پس« كُلَّ شَيْ‌ءٍ» در آيه ٢٥ سوره احقاف به وضوح نشان مى‌دهد كه مراد از« كل شي‌ء» همه چيز در وادى قوم عاد از انسانها و خانه‌ها و اثاثيه منزل مى‌باشد. دقت به تمام عبارت دو آيه ٢٤ و ٢٥ سوره اين مدعاى ما را روشن مى‌كند. كه مى‌فرمايد: فَلَمَّا رَأَوْهُ عارِضاً مُسْتَقْبِلَ أَوْدِيَتِهِمْ قالُوا هذا عارِضٌ مُمْطِرُنا بَلْ هُوَ مَا اسْتَعْجَلْتُمْ بِهِ رِيحٌ فِيها عَذابٌ أَلِيمٌ تُدَمِّرُ كُلَّ شَيْ‌ءٍ بِأَمْرِ رَبِّها فَأَصْبَحُوا لا يُرى‌ إِلَّا مَساكِنُهُمْ كَذلِكَ نَجْزِي الْقَوْمَ الْمُجْرِمِينَ؛ احقاف، آيات ٢٤ و ٢٥.