معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٧٧ - ٣ ترجمه قرآن بين امكان و امتناع

ترجمه متون دينى ايراد كرده است.[١]

نيز از ابن قتيبه دينورى‌ متوفاى ٣٢٢ ه‌[٢] به‌عنوان يكى از پيشگامان بحث در امكان يا عدم امكان ترجمه قرآن ياد شده است.[٣]

در چند قرن بعد، شاطبى‌ از دانشمندانى است كه به تفصيل در باب ترجمه قرآن مباحثى را در الموافقات‌ ارائه كرده است.

ژرفاى مباحثى كه‌ جاحظ مطرح كرده است، ما را بر آن مى‌دارد كه خلاصه‌اى از نقطه نظرات وى را ارائه كنيم.

مى‌توان نقطه نظرات‌ جاحظ را در چند نكته خلاصه كرد:

الف. ترجمه در واقع نوعى وكالت است؛ وكيل نازل منزله موكل خود مى‌باشد و بايد در استيفاى حقوق موكل خود بكوشد؛ اما ترجمه داراى فرايندى پيچيده و سخت ياب است كه مترجم نمى‌تواند تمام شئون متن اصلى را در برگردان آن متبلور سازد:

ان الترجمان لا يؤدي ابداً ما قال الحكيم، علي خصائص معانيه و حقائق مذاهبه ... و يقوم بما يلزم الوكيل و يجب علي الجري و كيف يقدر علي اداتها و تسليم معانيها.[٤]

ب. از شرايط ترجمه خوب آن است كه مترجم به هر دو زبان مبدأ و مقصد در حد تخصص مسلط باشد و ريزه‌كارى‌هاى هر دو زبان را در حد اعلا بداند. اما اين كارى است بس دشوار زيرا هر زبانى ايجاب مى‌كند كه شخص تمام قواى معرفتى خود را مصروف آن كند و ديگر توانى بر صرف در زبان ديگر باقى نمى‌ماند و لذا مترجم مثل كسى است كه بخواهد دو هندوانه را با يك دست بلند كند كه نتيجه آن افتادن و ضايع شدن هر دو خواهد بود:

وانما له قوة واحدة، فان تكلم بلغة واحدة استفرغت تلك القوة عليها، ....[٥]

[١] . الحيوان، ج ١، صص ٧٩- ٧٥.

[٢] . الديباج المذهب، ج ١، ص ٣٥.

[٣] . الموافقات، ج ٢، ص ٦٨.

[٤] . الحيوان، ج ١، صص ٧٦- ٧٥.

[٥] . همان، ص ٧٦.